CENTER FOR IRANIAN STUDIES - کانون پژوهشهای ايران شناختی

يادداشت ويراستار


دوشنبه هشتم امُرداد ١٣٨٦


تنها بخش كوچكي از آفريده هاي انديشه و فرهنگ و ادب و هنر ِ ايرانيان ِ روزگار ِ باستان بر جا مانده و بخش بزرگي از آنها يا در تازشها و رويدادهاي سهمگيني كه بر ميهن ما گذشته و يا به سبب بي پروايي و ناخويشكاري ي پسينيان در پاسداري از گنجينه ي مُرده ريگ ِ پيشينيان، از دست رفته است.

يادداشت ويراستار


دوشنبه هشتم امُرداد ١٣٨٦

ويراستار شب گذشته به گفت و شنودي تلفني و كوتاه با دوست دانشمند خود، استاد دكتر پرويز رجبي كامياب شد.

استاد در اين تماس و حالْ پُرسي ي مغتنم، به خواسـت ِ نگارنده، از كارهاي در زير ِ دست خود و به ويژه كتاب ده جلدي ي سده هاي گمشده -- كه اكنون سرگرم تدوين ِ بخش سلجوقيان آنند -- و دشواري هايي كه در پيشْ بُرد ِ اين كار ِ گران با آن رو در رو هستند، سخن گفتند.

استاد رجبي با رويكرد به پاره اي برخورد هاي احساسي و تندروانه و به دور از دقت و پژوهش با گفتمانهاي تاريخي و فرهنگي و به ويژه تاكيد افراطي بر "آريايي تباري " ي ايرانيان، اشاره ي انتقادي ي آموزنده اي به اين گونه نگرشها و زياني كه از رهگذر آنها مي تواند بر سود و مصلحت اكنوني و آينده ي ايرانيان وارد آيد، كردند. ايشان گفتند كه اميدوارند جوانان امروز با دسترس به رسانه هاي الكترونيك كنوني، در زمينه ي ايران دوستي، دچار تب ِ احساس تند و مهارناپذير و ايران پرستي ي اغراق آميز نشوند و از راه ِ درست ِ پژوهش ِ دانشي و با پشتوانه و برهان پذيرفتني، به بيراهه ي هياهو و جنجال و شعارزدگي و گروه بندي ها و چالش و ستيزهاي فرقه اي و قومي نيفتند.

* * *

جدا از اين گفت و شنود تلفني، استاد رجبي در همين زمينه، يادداشتي را كه زير عنوان «ناتنی ها: بابک خُرّم دین یا پیراهن عثمان؟» در تارنماي خود به نام روزنوشت ها درج كرده اند، بدين دفتر فرستاده اند كه با سپاس گزاري از ايشان، در اين جا بازمي آورم:


به راستی گاهی می خواهم باورکنم که ما ایرانیان مُشتی ناتنی هستیم و یا دوست داریم که چنین نمایانده بشویم!
غم انگیز است که باورهای هزاران روستایی و کشاورز صادق و ساده دل خُرّمدین در سده های نخستین دورۀ اسلامی را مشتی نویسندۀ کم لطف با نوک قلم خود جریحه دار می کنند و غم انگیز است که بیشتر این نویسندگان می خواهند فراموش شود که هواداران نهضت های دورۀ دو سدۀ نخست اسلامی، با حضور و جانبازی های خود، از زهر حضور نامیمون عرب ها کاسته اند.
من در این جا آهنگ آن را ندارم که به نهضت بابک و چند و چون آن بپردازم، از سر شگفتي زدگی است که دست به قلم برده ام. ایرانیان ترک زبان و یا ترکان ایرانی زبان، با بحث های درست و یا ندرست خود مخاطب من هستند و آن هم تنها برای یک پرسش صمیمی: کسی پیدا می شود که بگوید که اصلا بابک خُرّمدین چه ربطی به بحث های شما دارد؟
به راستی چه کسی این سنگ را ته چاه انداخته است؟ کسی می داند؟...
این همه جنجال تنی و ناتنی چرا؟...
چه فرق بارزی است میان هزاران زن و مرد مبارز راه آزادی این مرزبوم با بابک که به ناگهان هرگروهی بابک را پیراهن عثمان خود کرده است؟...
بپسندید يا نپسندید، در جنگ ایران و عراق نیز هزاران بابک از قومیّت های گوناگون در راه میهن و آرمان خود شهید شدند...
آری، من هم با این برنامه موافقم که داستان بابک را تنها در تاریخ بخوانیم و لذت ببریم و با نام او همدیگر را نیازاریم و برنینگیزیم.
بگذاریم هرکس در پنهان خود بابک را ازآن خود بنامد، تا صبح دولتش بدمد!
مگر ما به راستی باور داریم که ناتنی هستیم؟...
به راستی آیا مشکل ما بر سر مالکیّت بابک است؟
اگر چنین است، من هزاران و بیشتر بابک در آستین دارم!...


با فروتنی
پرویز رجبی

يادداشت ويراستار


شنبه ششم امرداد ماه ١٣٨٦

در پي ِ بازْنشر ِ گفتار ِِ "بابک ِ خُرّمدین و داستان تحریف تاریخ آذربایجان" از آقاي مسعود لقمان به گفتاورد از تارنماي روزنامك در درآمد ِ ٣: ٣٠ اين تارنما، امروز نويسنده ي گفتار در پيامي كوتاه از تهران، نوشته است:
«برایتان بگویم که جُستار ِ "بابک ِ خُرّمدین و داستان تحریف تاریخ آذربایجان" را برای درج در روزنامه ی مردم سالاری به سردبیر آن روزنامه دادم. او بلافاصله بیانیّه ای از شورای امنیّت ملی را به من نشان داد، بدین مضمون:
"پرداختن به مسئله ی آذربایجان، بابک، قلعه بابک و ... له و علیه تا اطلاع ثانوی ممنوع است."

* * *

شوراي امنيّت ملّي، چُنان كه از نامش برمي آيد، نهادي است ناظر بر همه ي كنش و واكنش هاي درون مرزي و برون مرزي كه به گونه اي با مسئله ي مهمّ نگاهداري ي امنيّت ملّي ي ايران و تماميّت ارضي ي آن پيوند مي يابد و آشكارست كه هرگاه در جايي نشانه اي از هرگونه كنشي در جهت برهم زدن ِ اين امنيّت و تماميّت به چشم بخورد، طبيعي ترين چشمداشت از اين شورا اقدامي روشن و قاطع و اثربخش در جهت خنثاكردن دُژمنشي ها و دُژكرداريهاي ايران ستيزانه است.

اكنون اين پرسش تاريخي براي هر ايراني ي دوستدار راستين ايران و دل بسته به پايداري و سربلندي ي آن پيش مي آيد كه شوراي نام برده در برابر تحريك هاي خطرناك گروهي جدايي خواه كه با پشتيباني ي قدرتهاي بيگانه براي برهم زدن ِ يكپارچگي و اتحاد همه ي ايرانيان و -- زبانم لال -- تبديل ِ ايران به پاره هاي كوچك و جداگانه به كار مي رود و رسانه هاي خبري ي جهاني پر از خبرها و گزارشهاي دل واپس كننده ي آنهاست، چه اقدامي كرده است و مي كند؟ آيا مردمي كه به رسانه هاي جهاني دسترس ندارند، نبايد به وسيله ي رسانه هاي داخلي از اين گونه جريانها آگاه شوند و براي پاسداري و پدافند از ميهن خويش در روز ِ مبادايي كه دشمنان ايران براي آن تدارك مي بينند، آماده گردند؟

كلّي گويي دردي را درمان نمي كند. چرا به گونه اي شفاف نمي گويند سبب و مصلحت ِ دم فروبستن و سخن نگفتن از بابك و آنچه در پيرامون نام ِ او مي گذرد (و دستاويز كساني براي بهره گيري ي بد در راستايي ناهمسو با نيكْ سرانجامي ي همه ي ايرانيان گرديده است)، چيست؟ مگر گفتاري همچون گفتار آقاي لقمان چه انگيزه اي جز ايران دوستي دارد كه چاپ آن در روزنامه هاي تهران، ممنوع اعلام مي شود؟

نهادهاي فرهنگي، همچون كانون پژوهشهاي ايران شناختي كه به كارهاي سياسي نمي پردازند و از چم و خمهاي آشكار و پنهان آن، آگاهي ي چنداني ندارند، به انگيره ي مهر ميهن و خويشكاري ي ايران دوستانه شان، دست ِ كم اين انتظار را دارند كه نهادهاي دست اندركار سياسي با آشكارگي ي هرچه تمامتر سخن بگويند و هيچ امري را كه كوچك ترين برخوردي با سود و سوداي ايران و ايرانيان داشته باشد، در پرده ي ابهام باقي نگذارند و هرگاه خود در اين راستا گامي به پيش برنمي دارند، ديگران را نيز از پويش و كوشش بازندارند.

آن روز نيايد كه انگشت تاسّف به دندان بگزيم و بگوييم اي كاش غفلت نورزيده و در زمان لازم، دست به كاري بايسته و سزاوار زده بوديم!

جمعه پنجم امرداد ماه ١٣٨٦

بابك يا بابك ِ خُرّمي، يا بابك خُرّمْ دين، دليرْمرد ِ آذربايجاني و فرزند ِ رشيد و جانباز ايران، سردار و جنگاور بزرگي بود كه در سالهاي ٢٠٠ تا ٢٢٣ هجري رهبري ي جنبش بزرگ ِ رهايي جويي و آزادي خواهي ي ايرانيان در ستيز با دستگاه خلافت بغداد را برعهده داشت و خواب از چشم ِ تازشگران به ايران و اشغالگران آن ربود و سرانجام نيز نه در رزمگاه كه به نيرنگ و نامردي ي يك"هم ميهن" (؟!) دُژمنش و دُژكردار خود به نام ِ"افشين" گرفتارشد و او را به فرمان خليفۀ سياهكار عبّاسي "المعتصم" به شيوه اي بسيار جنايتكارانه، نخست مُثله كردند و سپس بر دار كشيدند و كشتند.

درباره ي زندگي و مبارزه ي اين بزرگْ مرد ِ تاريخ ايران و جنبش او كه به نام ِ خُرّمْ ديني شهرت يافته است و پيروان و همْ رزمانش كه خُرّمْ دينان يا سُرخْ جامگان ناميده شده اند، گفتارها و كتابهاي بسياري نگاشته شده است و هنوز هم اين كاوش و پژوهش پي گرفته مي شود و يافته هاي تازه اي از اين رويداد بزرگ تاريخ ميهن ما، آن را پيوسته روزْآمد نگاه مي دارند.

* * *

از سوي ديگر، در سالهاي اخير، شاهد آنيم كه كساني از آذربايجانيان با سوداهاي ايرانْ ستيزانه و جدايي خواهانه، آب به آسياب همسايگان طمع ورز ايران و آزمندان جهاني مي ريزند و براي آن كه كنش خود را با خاطره ي بابك بزرگ توجيه كنند و از نام او سرپوشي براي خواستهاي نارواي خويش بسازند، كارزار ِ آوازه گري در رسانه ها به راه انداخته اند و سالي يك بار هم گروهي درمحلّ ِ دژ ِ بَذ" (جمهور) نزدیکِ " كليبر" در آذربايجان -- كه بازمانده ي پايگاه و پناهگاه خُرّمْ دينان است -- فراهم مي آيند تا خود را ادامه دهندگان راه ِ بابك وانمايند.

امّا چون نيك بنگريم، انديشه و گفتار و كردار اينان، وارونه ي آرمان والاي آن ايراني ي سرافرازست كه جان بر سر ِسوداي ِ نگاهباني از آزادي و پايداري و شكوه و شرف ِ ايرانيان باخت. اينان در راستايي گام گذاشته اند كه جز به سراب سوزان پريشاني و تيره روزي ي ايرانيان نخواهدرسيد. اين گروه در اين سوداي ِ خام ِ خود، آگاهي و هوشياري ي ِ ايرانيان ِ نيكْ دل را -- كه خواهان بهروزي و سرافرازي ي آذربايجان و همه ي ديگر بخشهاي ايران بزرگ و يگانه اند -- دست ِ كم گرفته اند و همچون كبكان سر در برف فروبرده، همه را در حال و هواي خود مي پندارند!

اكنون پژوهندگان ايراني، همه ي اين گونه داعيه ها را به كارگاه نقدي فرهيخته مي برند و جزء به جزء برمي رسند و عيارمي سنجد تا كسي نتواند ميدان را خالي بيابد و مس ِ سياه را به جاي زر ِ درخشان عرضه بدارد. نمونه اي از اين نگرشهاي پژوهشي و تحليلي را مي توان در گفتارهاي مزدك بامدادان --كه خود از مردم آذربايجان است و من در درآمد ِ ٣: ٢٣ اين تارنما، بدانها پيوند دادم -- بازخواند.

امروز نيز، دوست جوان و پژوهنده ي ارجمند ايران دوست، آقاي مسعود لقمان، نشاني ي مجموعه ي

جنبش خُرّمدینان در ايران، با نامِ «بابك خُرّمی» گره خورده است.
بزرگ مردي كه نمادِ مبارزه هاي پيگير ملتي در برابر اشغالگراني است كه با وحشيانه ترين شيوه ها، همه ي شورش ها و جنبش هاي مليِ ايرانيان را سركوب كردند.
نويسنده، آنگاه در پژوهشي فراگير و مستند، پوچ بودن ِ ادّعاهاي به اصطلاح "پان توركيست ها" را نشان مي دهد و تاريخ چهارده سده ي پشت ِ سر را با رويكرد به خاستگاههاي مهمّي چون: اخبار الطوال (دینوری)، الانساب (سمعانی)، تاريخ ابن خلدون، تاریخ بلعمی، تاریخ طبرستان (کاتب)، تاریخ طبری، تاریخ الکامل (ابن اثیر)، تاريخ گزيده (حمدالله مستوفی)، تاريخ مَقدسی، مختصر الدول (ابن عبری)، التنبیه و الاشراف (مسعودی)، تقویم التواریخ (حاج خلیفه)، دول الاسلام (ذهبی)، جوامع الحکايات ولوامع الروایات (محمد عوفی)، سیاست نامه یا سیرالملوک (نظام الملک)، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب (حنبلی)، زین الاخبار (گردیزی)، الفرق بين الفرق (بغدادی)، الفهرست (ابن ندیم)، نگارستان

(قاضي احمد غفاری) و جز آن برمي رسد.

سپس به تاريخ سده هاي نزديك به روزگار ما و دوره ي معاصر و نيرنگها و ترفندهاي جهانخواران جديد و خوابهاي اهريمني شان براي فروپاشي ي ايران از درون مي رسد و چهره هاي نقابدار را آشكار مي گرداند.
مسعود لقمان، در پي گفتار خود، به چند گفتار پژوهشي و نيز چكامه سرودي در ستايش بابك و باله اي به نام بابك پيوند مي دهد كه همه خواندني و شنيدني و ديدني اند:
باله ی بابک، نیما کیان، اجرا از باله ی ملی ایران (تصویری، ۴.۸ مگابایت)
لینک این باله در یوتیوپ

سروده ی بابک از مسعود سپند با صدای شاعر (۱.۲ مگابایت)

کتاب بابک نوشته ی زنده یاد سعید نفیسی (بخش دوم)
*
حماسه ی بابک، سروده ی دکتر علی میرفطروس
جنبش سرخ جامگان (بابک خرّمدين) نوشته ی دکتر علی میرفطروس (بخش نخست)
جنبش سرخ جامگان (بابک خرّمدين) نوشته ی دکتر علی میرفطروس (بخش دوم)
جنبش سرخ جامگان (بابک خرّمدين) نوشته ی دکتر علی میرفطروس (بخش سوم)
*
بابك خرم‌دين و پان‌تركيسم، تارنمای آذرگشنسپ
*

بابک خرمدین، برگرفته از كتاب تاريخ ده هزارساله ايران نوشته عبدالعظيم رضايي، تارنمای قلمرو بهشت

يكشنبه هفتم امرداد ١٣٨٦

پريروز جمعه پنجم امرداد ١٣٨٦، دوست جوان پژوهنده ام آقاي آقاي بهزاد فرهانيّه، نماهاي ١٢ قطعه تمبر را كه در سالهاي ١٣٥١ و ١٣٥٢ (٣٤ تا ٣٥ سال پيش از اين) در تهران نشريافته و نمونه هايي از دبيره هاي كهن را نشان مي دهند، به اين دفتر فرستاد و من هم با اين انگاشت كه مروري در آن نماها مي تواند گامي در راه شناخت ِ چگونگي ي ديگرْگشت ِ دبيره ها در تاريخ فرهنگ ما باشد، نماها را همراه با يادداشت كوتاهي از خود در درآمد ٣: ٢٩، نشر دادم.

امّا پس از نشر ِ آنها، دچار ِ شكّ و دودلي شدم كه نكند داده هاي آنچه در زير ِ تصويرهاي تمبرها آمده است، غلط انداز و از دقت پژوهشي به دور باشد. پس براي رفع شبهه، داوري به يك ويژه كار ِ كارآزموده و بينشگر بردم و در پيامي به دوست دانشمندم استاد دكتر رجبي، از ايشان پرسيدم:

آيا شرحهايي كه در زير تصوير تمبرها در درآمد ِِ ٣: ٢٩ در ايران شناخت از دبيره هاي ايراني ي كهن آمده است، پشتوانه ي درست ِ پژوهشي دارد؟ بدرود. ج. د.»

*

ايشان در پاسخي ساده و خودماني، امّا با دقت و سخت گيري ي بايسته ي دانشي و پژوهشي نوشتند:

* * *

ايشان همچنين، سربسته سفارش كردند كه تصوير تمبرها را از صفحه ي ايران شناخت بردارم. من نيز سفارش دوستانه و دل سوزانه شان را پذيرفتم و آنها را حذف كردم.

درواقع، پرسش از استاد رجبي را بايست پيش از نشر ِ تصويرهاي تمبرها مطرح مي كردم و هرگاه اصيل و درست بودن ِ داده هاي زير تمبرها تاييدنمي شد، از اين كار چشم مي پوشيدم و روزه ي شكّ دار نمي گرفتم. اين خود، درسي شد برايم و فرصتي به من داد براي انتقاد از خود يا -- به تعبير ظريفي -- "خودْمُشتْ مالي" تا ازين پس، بيشتر مراقب باشم و با طناب ِ پوسيده ي برون نگري و زودْ باوري و تكيه بر ديوار ِ سست ِ "گفته اند" و "مي گويند" به چاه نروم.

اين جاست كه سخن گوهرين فردوسي بار ِ ديگر در گوشم طنين افكن مي شود:

يادداشت ويراستار


پنجشنبه چهارم امرداد ١٣٨٦


ديروز به هنگام مروري در تارنماي دوست دانشمندم استاد دكتر پرويز رجبي به نام ِ روزنوشت ها

به اين تصوير برخوردم:

خشنود شدم از اين كه ديدم حقّ به حقّ دار رسيده و ماهنامه ي ادبي - فرهنگي ي چيستا، تصوير استاد را نماي روي جلد ِ شماره ي دهم ِ سال بيست و چهارم خود كرده و گفت و شنودي با ايشان را در زير ِ عنوان ِ «نكوداشت» در اين تازه ترين دفتر ِ خود نشرداده است. امّا بنا بر تجربه ام با پُست، با خود گفتم كه ناگزير بايد ديرزماني چشم به راه بمانم تا آن پيك ِ فرهنگي از ميهن، بدين سرزمين ِ دور ِ جنوبي ي ِ گوي ِ زمين برسد و چشم مرا به ديدار ِ خود و دلم را به خواندن ِ سخنان يار ِ فرزانه ام در گفت و شنود با چيستا روشن گرداند.

امروز بامداد، هنگامي كه به عادت هر روزي، به سراغ ِ صندوق نامه ها رفتم، با شگفتي و ناباوري، چيستا را در آن ديدم. يك دم، پنداشتم كه دارم خواب مي بينم. امّا بيدار بودم و چيستا در دست، شادمانه به دفترم بازگشتم و بي درنگ، به خواندن ِ گفت و شنود ارزنده با استاد رجبي پرداختم و -- به گفته ي اديبان كهن -- "حظّ ِ اَوفر بردم".

در اين شماره ي چيستا، افزون بر گفت و شنود ِ يادكرده، ميان آقاي حسن نيكبخت و پرويز رجبي، سال شمار ِ زندگي ي ِ استاد از زادْسال (١٣١٨) تا كنون، فهرست ِ سي و پنج جلدي ي ِ اثرهاي ِ پژوهشي (تاليف و ترجمه ) و سياهه ي پنج جلدي ي كارهاي ادبي (داستاني) ي تا كنون نشريافته ي استاد رجبي، درج گرديده كه رهنمود ِ ارزنده اي است براي دوستداران و ارج گزاران ِ كوشش و كنش ِ اين نستوه مرد گرانمايه و بلندپرواز ِ روزگارمان.

يادداشت ويراستار


پنجشنبه چهارم امرداد ١٣٨٦

ادب مهاجرت (يا -- به تعبير ِ برخي از دوستان -- "ادبيّات تبعيد") ِ ايرانيان در دهه هاي اخير -- به رغم دشواريهاي تاب سوز ِ زندگي ي شاعران و نويسندگان در سرزمينهاي دور از زادْبوم -- پيوسته رو به گسترش و شكوفايي داشته و نه تنها با رويكرد ِ ايرانيان برونْ مرزي رو به رو شده، بلكه -- تا حدّي كه امكان بازْنشر در ميهن را يافته -- از اقبال ِ دوستداران ادب و فرهنگ در ميهن نيز برخوردارگرديده و در واقع، در فراسوي ِ روزْمَرّگي هاي ِ سياسي، پل ِ پيوند ِ استواري شده است در ميان ِ دو سوي ِ مرز هاي ايران.

پيش از اين در همين تارنما به برخي از دستاوردهاي ِادب برون مرزي ي ايرانيان، از جمله داستان بلند و ارزشمند ِ دكتر نون زنش را بيشتر از مصدّق دوست دارد، اثر شهرام رحيميان اشاره كرده ام (متن اين داستان را در پنج بخش با صداي گيتي مهدوي در كتابخانه ي گويا:

http://ketabkhaneyegooya.blogspot.com/2007/01/blog-post_18.html بشنويد)؛ امّا جاي بحث و بررسي و نقد گسترده ي ادب برون مرزي ي ايرانيان، در اين جا نيست و خود مجالي گسترده مي خواهد.

* * *

يكي از تازه ترين اثرها در اين گستره ي ادبي، رُمان پنج جلدي ي ميم، خوابنامه ي ِ مارهاي ايراني، نوشته ي عليمراد فدايي نياست كه از سوي انتشارات نارنجستان در آمريكا چاپخش شده است.

از اين نويسنده، پيش از اين هفت كتاب ِ حكايت هيجدهم ارديبهشت ِ بيست و پنج، برجهاي قديم، عابر ِ علف، نامه ي شاهپور و آهوانش، روايت ِ بي نامان، ضماير و طبل نشريافته است. جلد ِ يكم رُمان كنوني نيز يك بار در سوئد (با اجازه ي نويسنده) و يك بار هم در تهران (از سوي نشر ِ ثالث و بدون اجازه ي نويسنده!) به چاپ رسيده است.

از دوست ِ نويسنده، مدير انتشارات نارنجستان، آقاي بهمن سقايي كه اين اثر پنج جلدي را به اين دفتر فرستاده است، سپاسگزارم و به نويسنده براي انتشار ِ دستاورد تازه اش شادباش مي گويم و كاميابيهاي بيشتري را براي او آرزو مي كنم.

يادداشت ويراستار


پنجشنبه چهارم امرداد ١٣٨٦

فرآيند ِ تاليف و تدوين و ويرايش ِ دانشنامه ي ايران

در پي چند ده سال كوشش و كُنِش ِ انبوهي از دانشمندان و پژوهندگان ايراني و جُزْايراني، همچنان دنبال مي شود و دستاورد ِ ارجمند ِ آن، دفتر به دفتر و جلد به جلد به دست ِ دوستداران فرهنگ ايراني در سراسر جهان مي رسد و همچون مشعلي فروزان به گستره ي ايران شناسي، فروغ مي افشاند.

اين اثر گرانمايه ي جهانْ شمول و بي همتا در تاريخ ايران و عرصه ي پژوهشهاي ايران شناختي، نه تنها ايران به مفهوم جغرافيايي و سياسي ي كنوني ي آن؛ بلكه همه ي جهان ايراني را با تمام پيشينه ي تاريخي، ادبي، هنري و فرهنگي ي آن در بر دارد و گنجينه ي سرشاري است در پاسخ گويي به هر پرسشي در اين راستا با انبوهي از بازْبُردها و پيوندها در متن و كتابْ شناخت ِ هريك از درآمدهايش.

بنيادگذار و مهينْ ويراستار اين مجموعه ي عظيم، استاد دكتر احسان يارشاطرست كه با نستوهي ي تمام

نظارت بر اين برنامه ي سنگين را در دانشگاه كلمبيا در نيويورك برعهده دارد.

Volume XIV, FASCICLE I

همان گونه كه در درآمد ِ ٣: ١٧ آمد، همايش ايران ورجاوند با ياد ِ زنده ياد دكتر پرويز ورجاوند، از سوي گروهي از دانشگاهيان و فرهيختگان تدارك ديده شده بود. اين همايش، پريروز (سه شنبه دوم امرداد١٣٨٦) در تالار ابن سينا در دانشگاه تهران برگزارشد و با پذيره ي گرم و پرشور دوستان پايداري و سربلندي ي ايران رو به رو گرديد.

امروز گزارشهايي از اين رويداد ِ مهمّ ملّي به اين دفتر رسيد كه نشاني هاي پيوند بدانها را با سپاس از فرستندگان ، براي آگاهي ي خوانندگان ارجمند، در پي مي آورم.

چهارشنبه سوم امرداد ١٣٨٦

چنان كه پيشتر در همين تارنما اشاره رفت، شمار ِ شبهاي ويژه ي شناخت و بزرگداشت ِ بزرگان ادب و هنر و فرهنگ ايراني و جُزْايراني -- كه به همّت و كوشش ِ پي گير ِ علي دهباشي، از سوي ماهنامه ي

بُخارا در خانه ي هنرمندان تهران برگزارمي شود -- به پنجاه رسيده است.

بدين مناسبت، روزنامه ي كارگزاران، چاپ تهران، در شماره ي ديروز خود، دو صفحه را به قدرداني

از كوشش و كنش ِ دهباشي ويژه كرده و برداشتها و ارزيابي هاي شماري از اهل ادب و فرهنگ را در اين زمينه، نشرداده است.

متن اين دو صفحه ي ويژه را در نشاني هاي زير ببينيد و بخوانيد:
http://www.kargozaran.info/Pdf/860502/05.pdf


http://www.kargozaran.info/Pdf/860502/11.pdf

در پي انتشار خبر ِ ناگوار ِ بيماري ي بانو سيمين دانشور نويسنده ي سرآمد ِ ايراني -- كه گزارش هايي در باره ي آن، در درآمد ِ ٣ :٢٢ اين تارنما آمد -- امروز روزنامه ي كارگزاران چاپ تهران، در خبري به گفتاورد از تارنماي راه ِ نو، شايعه ي كمك مالي ي دولت براي تامين ِ هزينه ي درمان ِ دانشور را دروغ شمرد. متن اين خبر و سخنان ِ شورانگيز ِ آقاي ِ دکتر وحید فیروزآبادی عضو ِ هیات ِ مدیران بیمارستان پارس را -- كه سيمين دانشور در آن بستري است -- در پي مي آورم:

يادداشت ويراستار


سه شنبه دوم امرداد ١٣٨٦





شاهنامه به منزله ي بزرگترين گنجينه ي فرهنگ ايراني و سند ِ كيستي ي ِ ملّي ي ايرانيان، از همان زمان سرايش آن در يك هزاره پيش از اين، از يك سو با پذيره و رويكرد ِ گرم و پرشور ِ ايرانيان راستين و خواستاران ِ پايداري و شكوفايي ي اين سرزمين و مردم آن رو به رو گرديد و همه ي توش و توان خود را در راه نگاهداري ي آن و پديدآوردن و نشردادن ِ دستْ نوشتها و سپس چاپهاي تازه اي از آن به كار بستند و مي بندند و از سوي ديگر خار چشم دُژانديشان و بدخواهان اين ميهن بود و هست و از هيچ تلاشي براي تباه گردانيدن متن ِ آن و خوارمايه نماياندنش در چشم مردم، فروگذارنكرده اند و نمي كنند؛ چرا كه اينان به درستي تشخيص داده اند كه شاهنامه جان و روان ايراني است و آزادگي و پايداري و فرهيختگي ي ايرانيان بستگي ي تمام با اين حماسه ي جاودانه دارد.
يكي از آگاهان دل سوز و انديشه ورز در زمينه ي اين گفتمان بود و نبود ايران، هم ميهن فرهيخته و پژوهنده ي آذربايجاني ي ما آقاي مزدك بامدادان است كه از چندي پيش، زنجيره گفتارهاي تحليلي و ارزنده اي را به دور از هرگونه جنجال و سياست زدگي و پرخاش گري و با لحن و بياني فرهنگي و شيوه اي استدلالي و منطقي در تارنماي خبري ي ايران امروز در شبكه ي جهاني نشر مي دهد و مي كوشد تا نقاب از چهره ي بدانديشان نسبت به ايران و ايراني برگيرد و دورنماي فرداي هولناكي را كه در نهانگاه هاشان براي ميهن ما تدارك مي بينند، فراديد ِ همگان بگذارد و آژير خطر را به صدا درآورد.
او به تازگي، گفتاري را با عنوان ِ
٩. گفتمان ِ شاهنامه ستیزی، زبان مادری و کیستی ي ِ ملّی
http://www.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/13622/
نشر داده است كه دنباله و پي آمد ِ هشت گفتار پيشين ِ او در همين فضا و حال و هواست و باز هم دنباله خواهد داشت. فهرست عنوانها و نشاني ي پيوند به متن ِ گفتارهاي گذشته ي او، بدين شرح است:
يك. فروپاشی از درون، جایگزینی برای جنگ ِ رودَررو
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/12862/
دو. آن "سد" و آن "سی سد"
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/12930/
سه. زبان ِ مادري، زبان ِ رسمي، زبان ِ سراسري
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/12973/
چهار. ملْت سازي؛ ملّت چيست؟
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/13038/
پنج. ملّت سازان، پيشينه سازي و بازي با آمار
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/13089/
شش. قبيله گرا كيست؟
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/13176/
هفت. آن قبيله ي ديگر
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/13245/
هشت. گفتمان پارسی ستیزی
http://politic.iran-emrooz.net/index.php?/politic/more/13355/


خوانندگان ارجمند را به خواندن دقيق اين زنجيره گفتارهاي كليدي و مهمّ در زمينه ي گفتمان اجتماعي و فرهنگي ي امروز ميهنمان و سفارش ِ خواندن ِ آنها به شمار ِ هرچه بيشتري از هم ميهنان، فرامي خوانم.
نشاني ي نشرگاه اصلي ي اين گفتارها، چُنين است:
http://iran-emrooz.net/

يادداشت ويراستار

دوشنبه يكم امرداد ماه ١٣٨٦


در تاريخ ِ شنبه نهم تيرماه ١٣٨٦، درآمد ِ ٢: ٣٩٨ را با عنوان ِ سرافرازي يا شرمساري؟ پرسش اين است. ايران، افغانستان و تاجيكستان، سه گانه در جغرافياي سياسي و يگانه در تاريخ و زبان و ادب و فرهنگ، در اين تارنما نشردادم كه در آن، با اشاره به چاپ اسكناسهاي تاجيكي با تصويرهاي بزرگان فرهنگ و ادب ايراني و "ساماني" ناميدن ِ يكان ِ پول در تاجيكستان، به نقد ِ برداشتهاي ناسنجيده و نا درست ِ برخي از هم ميهنان مان از اين امر پرداختم.
*

امروز همراه با پيامي از دوست دانشمند گرانمايه ام آقاي دكتر پرويز رجبي، نامه اي از اقاي مسعود ميري به آقاي عليرضا تابش به دستم رسيد كه درونْ مايه ي آن، گلايه ي دوستانه اي است از برخورد پاره اي از هم ميهنان ما نسبت به كنشهاي اجتماعي و فرهنگي ي تاجيكان در چهارچوب فرهنگ يگانه ي ما و آنان. متن نامه به "فارگليسي" نوشته شده بود كه من آن را به دبيرۀ فارسي ي دري برگرداندم.
جا دارد كه در اين جا بار ِ ديگر بر يگانگي ي تاريخي و فرهنگي و ادبي ي ما و تاجيكان (به رغم ِ بريدگي ي جغرافيايي و دوگانگي ي دولت و نهادهاي اجتماعي و اداري ي پيش آمده در ميان ما)، تاكيد بورزم. سخن ِ پخته و سخته در اين زمينه، گفتمان ِ جهان ِ فرهنگي ي ايراني است كه مردم ِ رنج و شكنج ديده ي افغانستان را نيز شامل مي شود و حتّا (بدون ِ در كار بودن ِ نهادهاي جغرافيايي و سياسي) از اين سه كشور ِ ايراني فرهنگ و فارسي زبان نيز فراتر مي رود و فروزه هاي آن را در جاهايي همچون هند و پاكستان و بخش غربي ي چين و بخش تاجيك نشين ِ ازبكستان و جاهاي نزديك و دور ِ ديگر، مي توان ديد. (← دانشنامه ي ايران / انسيكلوپديا ايرانيكا). وقتي آگاهي يابيم كه گروهي از كوچيدگان از هند به آفريقاي جنوبي، در آغاز ِ هرسال ِ خورشيدي بر پايه ي گاه شمار ِ خيّامي، جشن ِ ايراني ي نوروز را با همه ي آيينها و رسمهاي ديرينه ي رايج در ايران برمي گزارند، ديگر تاجيكستان و افغانستان و ازبكستان كه جاي خود را دارند.

پس بر ماست كه نه تنها با دو كشور ايراني فرهنگ و فارسي زبان و ادب تاجيكستان و افغانستان، بلكه با همه ي جهان ِ ايراني در داد وستد ّ فرهنگي و اد بي و هنري باشيم و خواهرانه و برادرانه و مهر ورزانه براي همديگر دل بسوزانيم و انباز ِ شادي و اندوه يكديگر باشيم. همانا بايسته است كه چنين برخورد و رفتاري را با همه ي آدميان از هر كشور و تيره و تباري داشته باشيم؛ امّا هرگاه پاي ترتيب به ميان آيد، البتّه هم فرهنگان و هم زبانان را پيشتر به شمار مي آوريم؛ همچنان كه پيوند ِ خانوادگي مان با خواهران و برادران رنگين تر و فروزان تر از پيوند با دوستان است.

*

با سپاسگزاري از دكتر رجبي ي عزيز، متن ِ نامه اي را كه بدان اشاره رفت به عنوان ِ پيوستي بر درآمد

٢: ٣٩٨ در اين جا بازْنشرمي دهم تا اگر هنوز هم ابهامي در گفتمان ِ يگانگي ي ما و تاجيكان براي كسي برجامانده باشد، رفع گردد و درخت ِ دوستي ي كهن مان بارورترشود. چُنين باد!

* * *

عليرضا تابش عزيز،

سخت از اين غلط انگاري ي دوستان متاسّف شدم. مگر تاجيكان، خود را ملّتي جدا از آرياييان مي دانند؟ اين ما هستيم كه اوّل خود را مسلمان مي دانبم و سپس اگر جايي خالي ماند، خود را ايراني از جنس درجه ي دوم مي دانيم! اوّلن "ساماني" درست است و نه "سُومُني". ثانين "همداني" درست است و نه "هَمَدُني". دوستي كه از روي اسكناس با ادبيّات و خطّ انگليسي قضاوت كرده، اصلن نفهميده است كه " o "

در رسم الخطّ ِ "كريليك" (روسي)، صداي
" a "
مي دهد. ثالثن به هزار و يك علّت، ابوعلي و مولوي و همداني تاجيك اند. اگر لازم باشد، دلايل ِ آن را مي نويسم. اگر غرض از طرح ِ ِ اين مساله، انتقاد از روح ِ غير ِ ملّي ي ماست، شيوه اي زشت و سخيف به كار رفته است. پولهاي تاجيكستان فقط عكس ِ مفاخر ِ فرهنگي را دارند و عكس يك مقام دولتي روي آنها نقش نبسته است. روي هر اسكناسي دو بيت شعر آمده است تا به ملّت ِ ايران بفهمانند كه آنها (تاجيكان) از لحاظ ِ ادبيّات ِ پارسي ضعيف اند؛ امّا از لحاظ ِ ريشه و تعصّب ِ ملْي ي آريايي، قوي و غيرتمندند.
به دوستان بگوييد كه عذربخواهند؛ وگرنه فكرخواهيم كرد كه اصلاح طلبان هم مانند ِ محافظه كاران، ملّت ِ همريشه و همزبان ِ تاجيك را از خود نمي دانند و آنان را كه پاره ي جدامانده ي پارسيانند، به مضحكه مي گيرند.
بسيار اندوهگين و برآشفته شدم و در اوّلين فرصت، در اين باره يادداشتي خواهم نوشت.

فدايت
مسعود ميري

«كنون رزم ِ سهراب و رستم شنو

يادداشت ويراستار


دوشنبه يكم امرداد ماه ١٣٨٦

نسل جوان امروز در گستره ي زندگي ي دشوار ِ اجتماعي ي كنوني و پيوندهايي كه بر اثر ِ كاركرد ِ رسانه هاي الكترونيك با فراسوي مرزهاي ميهن يافته است، به انگيزه ي شور و شتاب و نوجويي ي طبيعي ي خود، به هر دري سرمي زند تا مگر به رويش گشوده شود و گم شده ي ناشناخته ي او رُخ بنمايد. امّا چُنين جُستاري، به ويژه هنگامي كه رهنموني در كار نباشد، مي تواند به جاي راه يابي به «سَر ِ آب»، به «سَراب» بينجامد و نيروها و كوششها را بر باددهد.

با اين حال، «در نوميدي، بسي اميدست!» و خوشبختانه، گهگاه نشانه هايي از راه يابي ي درست و سزاوار به چشم مي خورد و دوستداران فرهنگ را خشنود مي گرداند.

در عرصه ي موزيك، جدا از موسيقي ي سنّتي و دستگاهي ي ايراني و ترانه خواني هايي در كنار آن و نيز موزيك توده در پهنه ي گسترده ي ميهن -- كه همه ريشه در پيشينه ي فرهنگي ي مردم اين مرز و بوم دارند -- در سالهاي اخير، نوعي موزيك به نام ِ «رَپ» به تقليد از غربيان رواج و شهرت يافته و رويكرد ِ بخشي از جوانان را به خود فراخوانده است. اين گونه موزيك -- كه ريشه در شاخه هايي از موزيك ِ كشورهاي آفريقايي دارد -- در سرزمينهاي باختري، زبان و بيان و حال و هواي ويژه ي خود را يافته است و آشكارست كه جوانان ما نيز در نخستين گامهاي خود در اين راه به تقليد از همسالان غربي ي خود پرداخته و حتّا زبان ِ آنان را طوطي وار تكراركرده اند.

پيش از اين ديده و شنيده بوديم كه كساني از اينان گرايشي به درآميختن ِ زبان فارسي با زبانهاي باختري (بيشتر انگليسي) يافته اند؛ امّا تا اين جاي كار، هنوز نشاني پذيرفتني از فرهنگ ايراني در ميان نيست.

اكنون شاهد كوششي ديگرگونه در اين راستاييم. گروهي از اين جوانان، به سرچشمه ي سرچشمه هاي فرهنگ ايراني، شاهنامه ي فردوسي روي آورده و نمودگاري از اندوهنامه ي رستم و سهراب را دست مايه ي كار ِ خود كرده اند. اجراكننده ي كانوني ي اين برنامه، جواني است به نام ِ "تَهَم". كاربُرد ِ ساز هاي ضربي ي ايراني براي پديدآوردن ِ ضرباهنگ ِ همخوان با درونْ مايه ي اين اجرا و نويساندن بيت هاي شاهنامه به خطّ ِ نستعليق شكسته بر صفحه ي نمايش ويديويي، چشمْ گيرست و همه حكايت از پويش در راستاي ِ عرضه ي فضايي ايراني به شنونده و بيننده ي اين برنامه دارد .

اين همه را مي توان به فال نيك گرفت و اميدوار بود كه از اين پس، جوانان ما حتا در چهارچوب همين گرايش خود به موزيك ِ تندْآهنگ ِ "رَپ"، روي آور به گنج شايگان ادب و فرهنگ ايراني شوند و --همچنان كه در همه ي تقليدهاي پيشينيان مان از ديگران در درازناي تاريخ ديده ايم -- بر كار ِ خود انگ و رنگ ايراني بزنند تا ديگران هم دريابند كه ما از زير ِ بوته درنيامده ايم و كارنامه ي فرهنگي ي درخشان و كهن بنيادي، پشتوانه ي هريك از كنشهاي امروزين ماست.

نشاني ي پيوند به فيلم ويديويي ي فراگير ِ اين اجرا را كه دوست ارجمندم آقاي دكتر سيروس رزّاقي پور به اين دفتر فرستاده اند، با سپاسگزاري از ايشان، در اين جا مي آورم:

يادداشت ويراستار


دوشنبه يكم امرداد ماه ١٣٨٦

ثاقب فر پس از آزادي از زندان

استاد ثاقب فر - ٢٠ فروردين ١٣٧١

يادداشت ويراستار


دوشنبه يكم امرداد ماه ١٣٨٦

سيمين بهبهاني، بانوي بانوان ِ شعر ِ امروز ِ فارسي -- كه درآمد ِ ٣: ١٦ اين تارنما را به شاباش ِ هشتاد سالگي اش نشردادم -- امروز در پيامي شيوا و گويا و دردمندانه از زبان ِ زنان و مادران ايراني، حكايت رنج و شكنج ِ نيمي از جامعه ي ميهنمان را بيان داشته است.

نشاني ي پيوند به متن ِ اين پيام ِ مهمّ و تاريخي را -- كه در نشريّه ي الكترونيك زَنِستان درج گرديده -- مجيد نفيسي به اين دفتر فرستاده است كه با سپاسگزاري از او به منزله ي پيوستي بر درآمد ِ ٣: ١٦، در اين جا مي آورم:

يادداشت ويراستار


يكشنبه ٣١ تيرماه ١٣٨٦


آگاهي نامه اي كه در پي ِ اين يادداشت بازْنشرمي دهم، بامداد ِ امروز از تهران به اين دفتر رسيد. مايه ي بسي خشنودي است كه در اين هنگامه ي دشوار ِ جهاني و خطرهاي هولناكي كه يكپارچگي ي تاريخي و فرهنگي ي ايران زمين و مرده ريگ ارجمند ِ نياكان ايرانيان را تهديد مي كنند و كساني در درون و بيرون ِ ميهن، كابوسهاي شومي براي ايران و مردمش مي بينند، دوستداران ِ راستين ِ ايران نيز با آگاهي از دُژانديشي ها، دُژگفتاري ها و دُژكرداري هاي دشمنان ِ با نقاب و بي نقاب ِ ايران، به چاره انديشي پرداخته اند تا بر آگاهي و شناخت ِ همگاني از رَوَند ِ رويدادها بيفزايند و نيروهاي نگاهبان ميهن را براي پَدافند از آن در روز ِ مبادا آماده سازند.

زمينه و درونْ مايه ي سخناني كه قرارست در هَمايش ِ ايران ِ وَرجاوَند بازگفته شود، اهميّت و فوري و حسّاس بودن ِ مجموعه ي اين گفتمان را به خوبي نمايش مي دهد. مي توان و بايد اميدوار بود كه اين گونه كوششها و كُنِشهاي ملّي و فرهنگي در جاهاي ديگر و در سطحي گسترده تر تكرارشود تا گونه اي فراخوان به كار ِ كارستاني همگاني شكل بگيرد و كارآمدگردد. چُنين باد!

از آقاي بهزاد فرهانيّه كه آگاهينامه ي همايش ِ دوم ِ امرداد را با مهر به اين دفتر فرستاده است، سپاس مي گزارم و كاميابي ي او و يارانش را در راستاي ِ كوششهاي ايران دوستانه و ايران شناختي آرزو مي كنم.

همایش ِ ایران ِ ورجاوند، به یاد ِ شادروان دكتر پرویز ورجاوند، باستان شناس و از کوشندگان راه دفاع از میراث فرهنگی به کوشش ِ پایگاه اطلاع رسانی برای نجات یادمان­های باستانی و همکاری ي ِ انجمن ِ آریا (بخش ِ فرا برنامه­ای ي ِ دانشگاه ِ علوم ِ پزشکی ي ِ تهران)، برگزار خواهد شد.

سخنرانان این همایش، عبارتند از استادان:
١. دکتر ناصرتکمیلْ همایون
٢. دکتر هوشنگ طالع

که هر کدام گوشه­ای از اندیشه­ها، تلاش­ها و آرمان­های شادروان دکتر پرویز ورجاوند را می­کاوند.
عنوان­های سخنرانی استادان نامبرده به ترتیب عبارت است از:
١. گستره ی ایران فرهنگی و لزوم توجّه به آن
٢. تاریخ ِ تجزیه­ی ِ ایران و اشاره به رژیم ِ حقوقی ي ِ دریای ِ مازندران
٣. لزوم ِ رفع ِ ابهام از خطوط ِ مرزی ي ِ ایران و عراق
٤. زبان فارسی در آذربایجان
٥. پرونده ی ِ ملّی ي ِ سَدّ ِ سیوَنْد

* * *

امید است كه تمامی ي ِ یاران ِ ایرانْ زمین به دلیل ِ اهمیّت ِ موضوع هاي ِ مورد ِ بحث، حضوري پر شور در این همایش داشته باشند.

زمان : سه شنبه دوم امردادماه ١٣٨٦ خورشیدی - ساعت ١٦ تا ٢٠
جایگاه : تالار ِ ابن سینای ِ دانشگاه ِ علوم ِ پزشکی ي ِ تهران

يادداشت ويراستار


شنبه سي ام تيرماه ١٣٨٦

گفتمان ِ كيستي ي ايرانيان و پيوند ميان مردم ِ بخشهاي گوناگون ايران زمين، در اين روزها شدّت بسيار يافته است و كساني از هم ميهنان ما سخناني بسيار نابهنجار و به دور از بنيادهاي تاريخي و فرهنگي ي ملّت ما مي گويند و مي نويسند. براي نمونه، از چيزي به نام ِ «ملّت ِ فارس» نام مي برند كه هيچ گونه توجيه ِ دانشي و پذيرفتني ندارد.

اين همه، امّا لايه ي بيروني ي سخنان اين گونه كسان است و چون نيك بنگريم، درخواهيم يافت كه «صورتي در زير دارد آنچه در بالاستي!» و چه "كاسه ها" در زير ِ اين "نيمْ كاسه" نهفته و چه طرح و توطئه هاي خانمان براندازي در پس ِ اين كُنِش هاي حق به جانب نما در جريان است! كار ِ اين جنون، تا بدان جا به تماشاكشيده است كه يكي از اين ايراني نماها، آشكارا آمريكايي ها را به تازش به ايران فرا خوانده است تا مگر در سايه ي شوم ِ آنان، خواستهاي ايران بر باد ده ِ او و همگامانش برآورده شود!

*

در اين زمينه، شاعر و پژوهنده ي ارجمندمان محمّد جلالي چيمه (م. سحر) گفتاري رسا و شيوا نوشته
است با عنوان ِ

زبان فارسي ، باستان گرايي و هويّت ايرانيان در پاسخ تقريرات رضا براهني

خوانندگان ارجمند را به خواندن اين گفتار، در نشاني ي زير، فرامي خوانم:

گفتار ِ خواندني ي زير درباره ي زندگي و آيينهاي ديني ي ِ هم ميهنان ِ زرتشتي ي ما را فرستنده اي بي يادْكرد از نام ِ خود، به اين دفتر فرستاده است كه با سپاسگزاري از او، در اين جا بازْنشرمي دهم.

The Yazd province is home to the largest population of Zoroastrians in Iran. Zoroaster was the ancient prophet of Persians, who had brought a religion, Zoroastrism, based on humanity and goodwill, which is still very alive.
Catacomb means Cemetery of Geber in the Persian culture. Two catacombs are located on a high hill, about Safaieh district, in the south end part of Yazd city. The old one is known as Hanjaki Hatria (Indian extraction Zoroastrian) , and newer one as Golestan. There is a stony hole between these two where Zoroastrians bury their dead. The diameter of Golestan catacomb is 25m and height of the wall is 6m, from the hill level. The diameter of Hanjaki catacomb is 15m.
These constructions are very important to the Zoroastrians, and normally include a building and beautiful gardens. They house the Holy Fire, which is cherished by Zoroastrians, and have been alight for over 1500 years. The Fire is kept in a case higher than the ground, far from sunshine. There are rooms for rituals around the monuments.


City of Yazd

Situated in a vast dry valley, 677km south of Tehran, Yazd has a dry and semi-dry climate with hot summers and cold winters. In the past, without modern facilities, it was only the clever architecture of the building that enabled the people to tolerate the hot summer. The ventilation structures (wind-catchers) were the most important means by which the interior became cool. These structures still can be seen in the older part of the city. For this reason, Yazd was (and still is) called the city of wind-catchers.
According to some historians Yazd was founded by Yazdegerd I (339-420 AD). The oldest neighbourhood of Yazd is called Fahadan. Being amidst the immense deserts, the Mongols did not capture this city, as a result of which many poets, artists and scholars immigrated to it. During this period numerous schools, mosques and mausoleums were built in Yazd.
At the present time, both traditional handicrafts and modem industries are active in this province. The UNESCO has recognized Yazd as a city having the second oldest architecture all over the world.
Yazd?s Native Culture
Yazd province is one of the oldest and most historic pieces of lands, located among the old and large states of Fars (Pars), Isfahan, Kerman and Khorasan. This land had been an important passage during numerous periods of history. The province had been spared from politically instigated conflicts and wars during Iran?s history. Moreover, arduous roads, shortage of water sources and etc, have been the main hindrances of conquering the area by the some of the big and small governments on borders of the area during the history.
Historical sources certify that rural-sitting has a long background in this area. Manifestations of material and spiritual culture among the native people, and also signs of Mehr (the Sun), Anahita (the goddess of water and fertility), Isatis and the Achaemenid, Alexander prison, huge ancient fortresses and fortifications, numerous shelters, Zoroastrian fire-temples, monuments and memorials of Islamic era such as mosques, Imamzadeh mausoleums, sepulchres and etc, have all been the indicator of culture and civilization of the people in both pre-Islamic and Islamic periods.
Some of the ancient Iranian myths originate from this province. This fact is reflected in the customs add traditions of the people. Most of festivals belong to Zoroastrians, the most interesting of which are seasonal and monthly festivals, such as Nou Rooz and Seheh.
Muslims also have their own ceremonies, e.g. wedding ceremonies and ta'ziye. Now-Rooz, the Iranian New Year, being the most important festive occasion, is celebrated by Zoroastrians as well as Muslims.
Yazd is the center of present day Zoroastrian religion. There are about 150.000 Zoroastrians in the world, of which 65.000 live in Iran and 20.000 in Yazd. The Atashkadeh is the most important fire temple. Zoroastrians from all over the world come here to see the sacred fire that has been burning without interruption for 1500 years.
Zoroastrian' s 1500 years old Fire Temple

Ceremony
Venue
Date

Ashou Zoroaster's Birthday
Zoroastrians' Clubs
March - April
*

Pir-e Harisht Pilgrimage
Mount Harisht of Ardakan
March - April
*

Gahanbar Celebration
Fire Temples & Homes
April - May
*

Pilgrimage of Seti Pir
Maryamabad of Yazd
May - June
*

Pilgrimage of Pir-e Sabz
Chak Chak Area of Yazd
May - June
*

Porse-ye Hamegani
Zoroastrians' Temples
May - June
*

Pilgrimage of Pir-e Narestaneh
31st Km. on Road of Yazd-Maryamabad
June - July
*

Gahanbar Celebration
Fire Temples & Houses
June - July
*

Pilgrimage of Pir-e Pars Banou
Aghda
June - July
*

Pilgrimage of Pir-e Naraki
Mehriz
July - August
*

Mehregan Celebration
Zoroastrians' Clubs
September - October
*

Ashou Zoroaster's Funeral
Dinary School of Yazd
December - January
*

Gahanbar Celebration
Fire Temples & Homes
December - January
*

Sadeh Celebration
Zoroastrians' Clubs
January - February
Gahanbar Celebration
Fire Temples & Homes
--------------------------------
PS: MANY OF YOU MAY HAVE VISITED YAZD AND SEEN IN PERSON THE PROOF OF EXISTENCE OF OUR ANCIENT ZOROASTRIAN CULTURE AND PRAY ONE DAY THE PRESENT IRAN RETURNS TO THEIR ORIGINAL ROOTS AND ONCE MORE ZOROASTRIANISM PROSPERS TO BRING PEACE TO THE WHOLE WORLD.

هشتادسالگي ي سيمين بهبهاني

سيمين بهبهاني بانوي فرهيخته و سرافراز ِ شعر ِ امروز ايران به هشتاد سالگي رسيد. با شادباش اين فرخنده زادْروز به آن آزاده بانو و همه ي دوستداران ِ شعر ِ زيبا و پُرتوان ِ او، نشاني ي گفت و شنودي را كه نويسنده و پژوهنده ي ارجمند، بانو نوشين شاهرخي به فرخندگي ي اين سالروز با سيمين بانو داشته است، در اين جا مي آورم:

امروز (سي ام تيرماه)، پنجاه و پنجمين سالروز ِ خيزش ِ دليرانه و جان بازانه ي مردم ايران در برابر توطئه ي سياه دربار پهلوي و ايران ستيزترين نيروهاي "خودي" (؟!) و بيگانه بر ضدّ دولت ِ مردمْ گزيده ي دكتر محمّد مصدّق و پيروزي ي درخشان و تاريخي ِ ملّت ما بر دشمنان ِ سوگندخورده ي ايران است.

هنگامي كه گماشتگان دربار در مجلس

افسوس و هزارافسوس كه برآيند ِ آن پيروزي ي شكوهمند، يك سال پس از آن در سياه ترين روز ِ تاريخ معاصر ميهنمان، بيست و هشتم امرداد سي و دو، بر اثر ِ همدستي ي سياهكاران ايراني نما و آزمندان جهانخوار و سردرگمي و غفلت نيروهاي ملّي و ايران دوست، بر باد رفت و تاريخ ما را به سراب ِ سوزان ِ واپس ماندگي كشاند.

* * *

با بزرگْ داشت ِ ياد و نام ِ مصدّق ِ بزرگ و جان باختگان سي ام تير، گفتار ِ تحليلي ي روشنگري و ارزنده ي پژوهنده ي ارجمند آقاي منوچهر تقوی بیات را كه از سوئد به اين دفتر فرستاده اند، با سپاس گزاري از ايشان، در پي مي آورم.

گرامی داشت ِ سی ام تیر


سی ام تیر ماه ۱۳۳۱ خورشیدی را می توان روز آزادی و استقلال ایران نامید. در چنین روزی ملت قهرمان ایران با قیام دلیرانه ی و اراده ی تردید ناپذیرخود ، علی رغم میل استعمارگران انگلیسی و دربار دست نشانده ی آنان در ایران، دکتر محمد مصدق را به نخست وزیری بازگرداند و فرماندهی ارتش و نیروهای انتظامی را از شاه سلب و در اختیار دولت برگزیده ی مردم قرارداد . این روز در تاریخ مبارزات اجتماعی مردم ایران و ملت های ستمدیده ی استعمار زده ی آسیا و آفریقا ، روز درهم شکستن و فروریختن زنجیرهای اسارت و استعمار به شمار می رود.
دکتر مصدق تنها نخست وزیر ایران است که در یک صد سال گذشته از سوی شاه تعیین نشده است بلکه مردم با ریختن خون خود بر سنگ فرش خیابان ها در شهرهای سراسر ایران ، به طور مستقیم ، او را به نخست وزیری برگزیده اند. او رهبر سیاسی اجتماعی ملت ایران است که توانست با کمک مردم به بند کشیده شده و ستمدیده ی میهن ما ، استعمارگران را از ایران براند و درهای آزادی و استقلال را بر روی ملت ما بگشاید. او در نطق ها و به ویژه در کتاب خاطرات و تألمات خود به جای واژه های امپریالیسم ، استعمارگران یا جهان خواران و مانند این ها واژگان خنثی و سیاسی « سیاست خارجی » را به کار برده است. « سیاست خارجی » از نظر سیاسی نه مثبت است و نه منفی و مجموعه ی سیاست هایی را در بر می گیرد که در برابر سیاست داخلی ما عمل می کنند.
روز سی ام تیر ۱۳۸۶ حسن تصادف یافته است با هشتادمین سال تولد دوست و هم رزم قدیمی ما دکتر علی راسخ افشار که بیشترین سال های عمر را خود در راه خوشبختی ملت ایران و آرمان های والای دکتر محمّد مصدّق بسرکرده است. دوستان ملی ما که همیشه فداکاری در راه ملت ایران را ارج می نهند ، هشتادمین سال تولد این کهنه سرباز نهضت ملی ایران را ، در این روز تاریخی گرامی داشته ، دوستان و هواخواهان ایشان را برای ارج نهادن به میهن دوستی و فداکاری های آقای دکتر علی راسخ افشار به شهر ماینس در آلمان دعوت کرده اند.
این بزرگ داشت از دو جهت واجد اهمیت است نخست به لحاظ ملی و اجتماعی ، دوم به لحاظ روابط شخصی و روابط انسانی . از لحاظ ملی و اجتماعی به این دلیل اهمیّت دارد که کمتر اتفاق می افتد که فعّالان اجتماعی در حیات کسی از وی قدردانی نمایند و تلاش های ملی و اجتماعی ایشان را مورد ستایش قراردهند. انعکاس سیاسی این بزرگ داشت در داخل کشور نیز همچون یک حادثه ی سیاسی تلقی می شود که نشان می دهد که راه مصدّق ادامه دارد و جوانان ایرانی از آن الهام خواهند گرفت تا به میهن خود بیشترعشق بورزند و نسبت به خدمتگزاران ملت خود قدر شناس و سپاسگزار باشند. از لحاظ شخصی و روابط اجتماعی نیز از آن روی اهمیت دارد که روابط شخصی بین دوستان را تقویت نموده و تحکیم می بخشد تا بتوانند یک پارچه تر در برابر بیگانگان و بیگانه پرستان به مبارزه ی خود ادامه دهند.
گرچه دوستی آقای دکتر علی راسخ افشار برای من ارزشمند و موجب افتخار است اما من به لحاظ اهمیّت این بزرگداشت از دیدگاه ملّی آن است که در آن شرکت می کنم . دکتر راسخ یک شخصیّت ملْی است که بیش از نیم قرن در راه آرمان های جبهه ی ملّی و دکتر مصدّق تلاش نموده است و همچنان به آرمان های ملت ایران وفادار است. رهبر جنبش ملی ایران دکتر محمّد مصدّق در زندگی خود بارها درباره ی جبهه ی ملی ، چگونگی و ضرورت آن سخن گفته است و تازمانی که مردم ما به آزادی و استقلال دست نیافته اند وجود شخصیت های ملی برای ایجاد یک جبهه ی ملی که دکتر مصدّق تشکیل آن را ضروری می دانسته ، مغتنم است .
من از این فرصت حسن استفاده کرده و ضرورت تاریخی تشکیل یک جبهه ی واقعا ملی را بر اساس رهنمود های دکتر مصدّق ، مورد تأکید قرار می دهم. جبهه ای که با الهام از « افکار عموم » ملت ایران تمام نیروهای ملی را چه در داخل و چه خارج کشور، در بر بگیرد و کار آزادی و استقلال ملت ایران را به پیروزی برساند.
چرا همچنان یک جبهه ی ملی راه گشای آزادی و استقلال ایران است؟
دکتر مصدّق د رکتاب خاطرات و تألمات خود در صفحه یِ ۲۵۲ درباره ی جبهه ی ملی ایران و چگونگی تشکیل آن چنین می نویسد:
« اجتماع ما روی این اصل درست نشده بود که به سود یکدیگر کار کنیم و از یکدیگر راجع به نظریّات خصوصی حرف بشنویم . اجتماع ما روی این اصل درست شده بود كه تا ملت به هدف نرسد از هم جدا نشویم و برای رسیدن به مقصود با هم متفق باشیم.
جبهه ی ملی حزبی نبود و در مجلس اکثریت نداشت تا بتواند دولت را حفظ کند. جبهه ی ملی اقلیّتی بود که افکار عمومی پشتیبان آن شده بود و این پشتیبانی جهتی نداشت جز الهامی که جبهه از افکار عمومی می گرفت. دولت این جانب که روی افکار جامعه تشکیل شده بود می بایست از افکار عمومی تبعیت کند. . . »[1]
دکتر مصدّق در سال ۱۳۴۳ در نامه ای خطاب به سازمان دانشجویان جبهه ی ملی ایران در باره ی تشکیل جبهه ي ملّی چنین نوشت :
« هرحزب وهراجتماع براي خود مرامي دارد وهيچ وقت حاضرنمي شود از مرام خود دست بكشد و تشكيلات خود را منحل نمايد. صلاح جبهه ي ملي هم درآنست كه كاري به مرام ديگران نداشته باشد فقط اجراي مرام خود را تأمين نمايد. بنابراين تعريفي كه مي توان از جبهه ي ملي نمود اين ست : «جبهه ي ملي مركزاحزاب واجتماعات ودستجاتي است كه براي خود تشكيلاتي دارند و مرامي جزاستقلال و آزادي ايران ندارند. اين مرام چيزي نيست كه يك عده ي قليل هرقدرصاحب فكربتوانند در مملكت آن را اجرا نمايند. بلكه مُجري اين مرام بايد ملت ايران باشد . گذاردن يك عده اي در خارج و عدم پذيرش آنان به هرعنوان كه باشد خلاف مصالح مملكت است.»[2]
در جهان امروز در کشورهای آزاد و پیشرفته ، حزب ها و سازمان های اجتماعی و نهادهای مدنی در فضاهای سیاسی ـ اجتماعی سالم ، آزاد و مستقل از نفوذ قدرت های بیگانه یعنی « سیاست خارجی » و بر اساس منافع گروههای اجتماعی ـ اقتصادی مردم و بر بستر منافع ملی بوجود آمده است. در کشور های عقب نگه داشته شده، که فضای ملی آلوده به اغراض و منافع «سیاست خارجی» است ، چون احزاب به معنی متعارف آن وجود ندارند، تنها یک جبهه ی ملی براساس الهام گرفتن از افکارعمومی می تواند راه را برای آزادی احزاب و سازمان سیاسی و نیز نهادهای اجتماعی و اقتصادی سالم و ملی بگشاید. این افکار عمومی با ایجاد رابطه ی دو سویه با مردم ایران به وجود می آید . در محیط هایي مانند افغانستان و عراق امروزی، زیر مهمیز نظامیان بیگانه و انفجار بمب و باران گلوله هرگز آزادی و استقلال پدید نخواهد آمد.
در دوران دیکتاتوری پهلوی «سیاست خارجی» و نوکران داخلی آنان امکان ایجاد حزب ها و سازمان های سیاسی را به مردم ما ندادند و در زمان حکومت ولایت فقیه نیز محرومیّت ملت ایران، ستم، ویرانی و نابسامانی صد چندان شده است و این بهترین دلیل ضد ایرانی و وابسته بودن حکومت ملایان به همان « سیاست خارجی » است. همان « سیاست خارجی » ، بیش از صد سال است که به کمک عوامل داخلی اش به ویژه ملایان ، منابع کشورما را غارت می کند.
اقتصاد، فرهنگ و امور اجتماعی را نیز«سیاست خارجی» چنان برنامه ریزی نموده است که مردم ما در تمام زمینه ها، در سی سال گذشته نه تنها به پیشرفتی نایل نشده اند بلکه سیر قهقرایی نیز نموده اند. اقتصاد ملی ، نهاد های مدنی و سیاسی، فرهنگ و باورهای مردم به قهقرا و نابودی کشانده شده است. در چنین شرائطی راه رهایی همان مبارزه ی جبهه ای با الهام از افکار عمومی ملت ایران است. همان گونه که در بالا گفته شد، افکار عمومی با ایجاد رابطه ی دو سویه با ملت ایران عملی می گردد. رهبری یک جبهه ی مردمی، می باید با مطرح کردن عام ترین خواست های ملت ایران در مردم ، شور و هیجان مبارزه را زنده نماید و با تبعیّت از آن خواست ها مبارزه را عمومی تر و سهمگین تر نموده و به پیروزی برساند.
افراد و رهبران سازمان های عضو جبهه باید همان گونه که دکتر مصدق گفته است، از «نظریات خصوصی» و«سود یکدیگر» چشم پوشی کنند و «تا ملت به هدف نرسد» از یکدیگر جدا نشوند و برای رسیدن به مقصود با هم متفق باشند. در اروپا حزب ها و سازمان های سیاسی دارای نهاد های اقتصادی و مدنی بیشمار و قدرتمندی هستند و به یاری نیروهای اقتصادی و اجتماعی در برابر هم به رقابت سیاسی می پردازند. از آن جایی که در کشور ما ایران این امکانات یا نیست و یا بسیار ضعیف است و اغلب نیز وابسته هستند و از آن جایی که در ایران هیچ یک از گروه های اجتماعی آزادی عمل ندارند و نهاد های کشوری نیز در اختیار مردم نیست و مردم در تعیین هیچ نهاد اجتماعی ملی و یا دولتی دخالت مستقیم و حتّاغیر مستقیم ندارند، راهی جز همدلی و همراهی در مسائل عام و در جهت آزادی و استقلال ملت ایران وجود ندارد. افراد و نیروهای اجتماعی و سیاسی که «مرامي جزاستقلال و آزادي ايران ندارند» می باید همه نیروهای خود را حول همین دو محور متمرکز کنند و تا پیروزی نهایی و حتا پس از کسب استقلال و آزادی نیز در پاسداری از آزادی های اجتماعی و سیاسی برای دگراندیشان و همه ی افراد جامعه بکوشند.
این مرام یعنی آزادی و استقلال ایران « . . . چيزي نيست كه يك عده ي قليل هرقدرصاحب فكربتوانند در مملكت آن را اجرا نمايد. بلكه مُجري اين مرام بايد ملت ايران باشد . . . » دکتر مصدّق به دلیل عدم وجود حزب ها و سازمان های سیاسی ملی نیرومند، با درایت و هوشیاری از گروه ها و افراد پراکنده جبهه ی ملی ایران را به وجود آورد و از همین راه ملت ایران را با الهام از افکار عمومی، به پیروزی رساند . مهد ی اخوان ثالث در حماسه ی " قصه ی شهر سنگستان" که برای دکتر مصدّق و ملت ایران نوشته است چنین می گوید:

« . . . تواند بود وخواهد بود بیند روزگار وصل

ز اسب افتاده است او نه از اصل»[3]

پایدار باد ایران ـ برقرار باد آزادی


منوچهر تقوی بیات
استکهلم ـ تیرماه ۱۳۸۶ خورشیدی
برابر ژوئیه ۲۰۰۷ میلادی
------------------------------------

دو ماهنامه ي فرهنگي ي روزنه، متن ِ صوتي ي گفت و شنودي را كه به تازگي با بيژن اسدي پور انجام گرفته، نشر داده است كه نشاني ي پپوند بدان را در اين جا مي آورم:

An Interview with Bijan Assadipour on his newly released book: Doreeyat

همچنين براي آشنايي با رنگين كماني از كوشش و كُنِش ِ هنري و فرهنگي ي اين هنرمند (دفتر ِ هنر)، به اين نشاني روي بياوريد:

يادداشت ويراستار


چهارشنبه ٢٧ تيرماه ١٣٨٦

يادداشت ويراستار


شنبه ٢٣ تيرماه ١٣٨٦
*




چهل و نهمین شب از شب‌های مجلّه ي بُخارا به بررسی و تحلیل ادبیّات ارمنی اختصاص یافته است.
این مراسم ساعت پنج بعدازظهر یکشنبه بيست و چهارم تیرماه در خانه‌ی هنرمندان برگزار می‌شود.
پیشینیه ي تاریخی ارمنیان گواه این واقعیّت است که خط و زبان، جایگاه والایی در فرهنگ آنها داشته است و دارد. آثار ادبی که به قلم نویسندگان و شاعران ارمنی نوشته شده، حکایت از ادبیّات ِ غنی ي ِ مستقل نزد آنان دارد.
در«شب ادبیات ارمنی» میشاهایراپتیان، صفدر تقی زاده، علی دهباشی، آزاد ماتیان، روبرت مارکاریان و خاچیک خاچر درباره زمینه‌های شعر و ادبیّات ارمنی سخنرانی خواهند کرد.
ژاله صادقیان و ساموئل خدادادیان سروده‌های شاعران ارمنی را دکلمه می‌کنند و نیما فرهمند آثاری از آرام خاچاطوریان را با پیانو اجرا می‌کند.

از سوي ديگر، راديو فردا، افزون بر گزارشهاي پيشين، گرارش تازه اي را در تارنماي خود نشرداده، كه نشاني ي آن چُنين است:

http://www.radiofarda.com/Article/2007/07/13/20070713123628167.html

يادداشت ويراستار

پنجشنبه ٢١ تيرماه ١٣٨٦

عُمر خيّام، حكيم (فلسفه دان)، دانشمند ِ رياضي و اخترشناس و در همان حال، سراينده ي ترانه هايي (رُباعي هايي) سرشار از خيالْ نقشهاي انساني با پسْ زمينه هاي فلسفي، در كنار ِ تني چند از بزرگان فرهنگ ايراني، همچون فردوسي، بيروني، پور ِ سينا، سعدي و حافظ، از "يگانه" هاي "دوگانه" نشده، است كه افزون بر ايرانيان، در فراسوي ايران نيز با پذيرشي گسترده، رو به رو بوده است و هست تا جايي كه از يك سو گزارشها و بازْسرايي هاي ترانه هايش به زبانهاي گوناگون (از جمله بازْ سرايي ي فيتزجرالد و گزارش پيتر ايوري به انگليسي)، او را در گستره ي كاربُرد ِ هريك از زبانها، تا پايگاه ِ نشستن بر كرسي ي شاعري ملّي فرابرده است. از يك سو در بسياري از جرگه هاي ادب و فرهنگ جهان، نامش آشنا و خانگي است (براي نمونه، جك لندن، نويسنده ي آمريكايي ي سده ي بيستم ميلادي، در رُماني به نام ِ "گرگ ِ دريا" در گفتماني از او ياد مي ند) و از سوي ديگر، دريافته هايش از دانشهاي رياضي و اخترشناسي تا همين امروز (عصر ِ الكترونيك و كيهان نوردي)در پايگاههاي جهاني ي اين دانشها، در گنجينه ي پشتوانه هاي علمي ي با اعتبار، نگاهداري مي شود و در نقشه اي كه "ناسا" از كره ي ماه نشرداده، بخشي به نام ِ نامي ي او زيوريافته است.

خيّام يكي از چند تن انگشت شمار ِ فرهيختگان ايراني مانند بُرزويه ي پزشك و محمّد پسر ِ زكرياي رازي است كه به شكّ ورزي ي دانشي گرايش و باوري بُنيادين دارد و از اين ديدگاه، از پور ِ سينا هم متمايزست. او سده ها پيش از فيلسوف باختري كانت، به بايستگي ي شكّ ِ هميشگي براي اهل دانش و فرهنگ و فلسفه و پرهيز از جزمْ باوري و يقين پي برده بود.

در ميهن ِ اين اعجوبه ي فرهنگ و دانش و ادب، جدا از رويكرد ِ اهل دانش و فلسفه به كارنامه و دستاورد ِ سرشار ِ او، ترانه هايش هم در چاپهاي گوناگون و بسيارْ شمار (هرچند -- با دريغ -- بيشتر ناويراسته) نشريافته و هم در ميان هنرمندان و خوانندگان جاي والايي داشته است و دارد و از خواننده ي بزرگ و استاد روزگارمان محمّدرضا شجريان تا خوانندگان ِ موزيك توده ي مردم، از سروده هاي جاودانه اش مايه و مدد گرفته اند و كمتر ايراني است كه چندتايي از ترانه هاي او را (درست يا نادرست) از بر نداشته و در هنگام هاي مناسب، با خود زمزمه نكند يا در گفت و شنود با ديگران، چاشني ي سخن خويش نگرداند.

در هنر نگارگري نيز، درون مايه ي سروده هاي حكيم و سخنور بزرگمان، همواره الهام بخش ِ هنرمندان بوده و حتّا تقليدهاي ساده و قالبي ي آنها در پارچه سازي و چيت بافي و گاه در زيور ِ فرشها، پرده ها و ظرفها (سفال و

چيني و جز آن)، به فراواني ديده مي شود؛ به گونه اي كه مي توان گفت، جهان خيّامي در همه ي زاويه هاي زندگي ي فردي و اجتماعي ي ايرانيان حضوري زنده و روزمرّه دارد.

يك نمونه از رويكرد ِ خوانندگان و نوازندگان توده به ترانه هاي خيّام كه با موزيك بومي ي خراساني به اجرا درآمده ، در يك فيلم كوتاه ويديويي نگاه داشته شده و نشاني ي پيوند بدان، به تازگي به اين دفتر رسيده است كه با سپاس از فرستنده، دوست ارجمند آقاي دكتر سيروس رزّاقي پور، براي آگاهي و برخورداري ي خوانندگان گرامي ي اين تارنما، در اين جا مي آورم:
http://www.elegantbay.com/iran/khayam.htm

پنجشنبه ٢١ تيرماه ١٣٨٦

بررسي و تحليل ِ رويدادهاي هريك از دوره هاي تاريخ ميهنمان براي شناخت ِ چگونگي ي شكل گيري فرآيند ِ رويدادهاي كنوني، بايستگي ي تام و تمام دارد. به گفته ي يكي از بزرگان ِ غرب (نامش را فراموش كرده ام)، ملّتي كه گذشته ي خود را نشناسد، همواره در دوران كودكي به سر خواهد بُرد!

اين حكم كه در مورد ِ همه ي گذشته ي دور ِ تاريخي مان درست است، درباره ي گذشته ي نزديك، ويژگي و اهميّت ِ دوچندان دارد؛ چرا كه بسياري از رويدادهاي كنوني، هرچند در معنايي گسترده، ريشه در همه ي گذشته ها دارند، امّا به گونه اي سرراست تر از آنچه در همين دوران معاصر (سده ي حاضر) اتّفاق افتاده ، مايه گرفته است و نشناختن ِ آنها مي تواند باعث غفلت و گمراهي و تكرار فاجعه بار ِ خطاهاي پيشين و در نهايت، آزمودن ِ آزموده ها گردد.

از ميان ِ رويدادهاي معاصر ِ تاريخمان، آنچه در سومين دهه ي اين سده ي خورشيدي و به ويژه نيمه ي نخست آن در ميهنمان اتّفاق افتاد، بسيار مهمّ و تاثيرگذار بود و هنوز هم در دهه ي نهم، به گونه اي دچار و گرفتار ِ پسْ لرزه هاي آن ايرانْ لرزه ي اجتماعي و سياسي هستيم و هرگاه از آن ناآگاه بمانيم، امكان ِ درغلتيدن ما به گرداب ِ فاجعه هايي از آن دست و چه بسا هولناك تر از آنها، بسيار زيادست.

درباره ي آنچه بدان اشاره رفت، تاكنون دهها كتاب و صدها گفتار جداگانه با مايه گيري از ديدگاههاي گوناگون ( برخي ايرانْ دوستانه و دلْ سوزانه و شماري، ايران ْ ستيزانه و به خواست و كام ِ خواستاران تجزيه و تباهي ي ايران)، نشريافته است. امّا اين بدان معنا نيست كه همه چيز را دانسته و شناخته ايم و ديگر از بررسي و پژوهش بي نيازيم. به وارونه ي آن سختْ نيازمند ِ بازنگري ي انتقادي در داده هاي پژوهشهاي پيشين و پي گيري ي كار پژوهش از ديدگاههاي نوتر و با سنجه هاي امروزين و بهره گيري از پشتوانه ها و سندهايي كه در دهه هاي گذشته، به فراواني و گستردگي ي امروز در دسترس پژوهندگان نبود، هستيم.

بخشي از اين كار ِ سزاوار را فصلنامه ي فرهنگي ي گفت و گو در تهران عهده دار شده و چهل و هشتمين شمارۀ خود را ويژه ي آن كرده است.

در اين شماره ي گفت و گو، چندين پژوهش خواندني و مستند و آموزنده در باره ي رويدادهاي از ‍٢٥ شهريور ماه ِ سال ١٣٢٠ ( پايان پادشاهي ي ِ خودكامه ي رضاشاه پهلوي) تا ٢١ آذرماه ِ سال ١٣٢٥ (پايان كار ِ" فرقه ي دموكرات" و حكومت ِ يك ساله اش در آذربايجان)، آمده است كه خواندن آنها و انديشيدن به داده هاشان براي همه ي دوستداران راستين ايران و يكپارچگي ي آن با گرامي داشت و رعايت ِ همه ي حقهاي انساني، ملّي و محلْي براي مردم ّ بخشهاي گوناگون ميهنمان، بايستگي ي بسيار دارد.

*

به خواست ِ رهنموني ي خوانندگان ارجمندي كه به متن ِ چاپ شده ي گفت و گو- ٤٨ دسترس ندارند، نشاني ي راهْ بُردار به آن در شبكه ي جهاني را در پي مي آورم:

http://rouznamak.blogfa.com/post-104.aspx

پنجشنبه ٢١ تيرماه ١٣٨٦

در پي ِ نشر ِ درآمد ِ ٣: ١٠ در اين تارنما كه با پذيره ي گرم ِ دوستداران ايران و پژوهشهاي شاهنامه شناختي رو به رو گرديد، امروز دوست ِ جوان ِ پوينده و پژوهنده، آقاي بهزاد فرهانيّه، گزارشي از آيين رونمايي از چاپ دوم شاهنامه ي فردوسي با ويرايش استاد دكتر جلال خالقي مطلق را كه فراگير ِ چكيده ي سخنرانيهاي آن آيين است به اين دفتر فرستاده است كه با سپاس از مهر و همكاري ي او، نشاني ي ِ راه بُردار به آن را در اين جا مي آورم:

http://www.aariaboom.com/content/view/986/2/

يادداشت ويراستار


سه شنبه ١٩تيرماه ١٣٨٦

شش آگاهي نامه و گزارش راه بُردار به كوششها و كنشهاي تازه ي فرهنگي و ايران شناختي را كه در اين دو روزه بدين دفتر رسيده است، با سپاس گزاري از دوستان فرستنده ي آنها، براي آگاهي ي خوانندگان ارجمند اين تارنما، در اين درآمد، بازْنشرمي دهم.

پس از سالها چشم به راهي ي ِ ايران دوستان و شاهنامه پژوهان، سرانجام مژده رسيد كه متن كامل ِ شاهنامه ي

فردوسي با ويرايش استاد دكتر جلال خالقي مطلق در تهران بازچاپ شده است و آيين رونمايي ي اين اثر عظيم (بهترين ويرايش تا اين زمان)، همين امروز در تهران برگزار مي شود. از سال ١٣٦٦ تا كنون، شش دفتر از متن و دو دفتر از يادداشتهاي ويراستار در آمريكا به چاپ رسيده است و اكنون چشم ايرانياني كه به چاپ بيرون از ايران دسترس نداشته اند به ديدار ِ چاپ دوم آن در تهران روشن مي شود. (البته تنها دفترهاي يكم و دوم اين ويرايش، در سال ، به هنگام برگزاري ي جشن هزاره ي شاهنامه، در تهران با شمارگاني محدود، چاپ تصويري شد كه به دست همه ي خواستاران نرسيد.)

علي دهباشي، سردبير ماهنامه ي بُخارا گزارش داده است:

به مناسبت انتشار شاهنامه ي فردوسي به تصحيح دكتر جلال خالقي مطلق ( با همكاري دكتر محمود اميد سالار و ابوالفضل خطيبي) كه از سوي مركز دائرة المعارف بزرگ اسلامي ( مركز پژوهش هاي ايراني و اسلامي ) انتشار مي يابد، نشستي براي رونمايي ي اين شاهنامه برگزار مي شود.

مكان : مركز دايرة المعارف بزرگ اسلامي ( مركز پژوهش هاي ايراني و اسلامي )، تالار اميرالمؤمنين (ع) زمان : سه شنبه ١٩تيرماه ١٣٨٦، ساعت ١۷- ١٩

برنامه سخنراني ها :

دبير ِ نشست : علي دهباشي

يك. سخنراني ي ِ آغازين: كاظم موسوي بجنوردي رياست مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي

دو. ايرج افشار

سه. دكتر صادق سجّادي

چهار. دكتر علي اشرف صادقي

پنج. سخنراني ي پاياني: دكتر جلال خالقي مطلق

* * *

در پاسخ به پيام و گزارش ِ فرستاده ي دهباشي، گفتار ِ آهنگين (منظوم) زير را براي او فرستادم:

در همين زمينه، در تارنماي راديو فردا آمده است:

زبان پارسی در عمر کهن خود، تا به روزگار ما برسد، بر تکیه گاه های متعددی استوار بوده است. اما به باور قریب به یقین همه ادیبان و محققان فرهنگ و ادب ایرانی ، این شاهنامه ی حکیم ابوالقاسم فردوسی بوده است که بیش از همه ، ماندگاری این زبان را تضمین کرده است. متن و ابیات شاهنامه امّا، در هزار سالی که از تولّد به دست حکیم توس، تا امروز پشت سر نهاده، دخالت ها و حذف و اضافات بسیار دیده است. چه از سوی کاتبان و چه از سوی حاکمان هر دوران، که به هر علّت، مصراعی، بیتی، یا قطعه ای از این پنجاه و چند هزار بیت، به مذاقشان خوش نمی آمده است. از یک قرن پیش، نخستین تلاش ها برای ویرایش این متن از کم و زیادی که بر آن رفته بود، ابتدا به دست شرق شناسان غربی و سپس از جانب برخی اساتید و ادبای ایرانی، آغاز شد. امّا دستاورد ِ همۀ این ويرايشها به رغم کوشش بسیار، باز هم با آنچه که انتظار می رفت، فاصله داشت. دکتر جلال خالقی مطلق، شاهنامه شناس و پژوهشگر ایرانی که سالهاست ساکن آلمان است، از سال ۱۳۴۹ خورشیدی، به گفته خودش با به کارگیری آخرین روش های علمی برای تصحیح متون کهن در پژوهشگاه های دنیا، شاهنامه را برای تصحیح به دست گرفت. اگرچه روش جلال خالقی مطلق بسیار زمانْ بَر و فرساینده بود؛ امّا امروز پس از سي و هفت سال، نتیجۀ کار، به گفتۀ محققان زبان و ادب فارسی، درخشان از کار در آمده است.

او می گوید که تکیه اصلی اش بر قدیم ترین دستنویس شاهنامه بوده که در دنیا یافت شده و هم اکنون در موزۀ شهر فلورانس ایتالیا نگهداری می شود و مقایسۀ آن نسخه با ۱۶ دستنویس دیگر بوده است.

*

،این اثر که سر انجام در هشت جلد متن شاهنامه و پنج جلد تفسیر و حاشیه نویسی بر آن، آماده چاپ شده است روز سه شنبۀ هفتۀ جاری و طی مراسمی با حضور جلال خالقی مطلق و سخنرانی ِ تنی چند از پژوهشگران شاهنامه، برای نخستین بار در تهران منتشرخواهد شد. به همین مناسبت از دکتر خالقی مطلق که به همین دلیل به تهران سفر کرده است، در یک گفت وگوی تلفنی می پرسم که مهمترین ویژگی این نسخه از نظر او چیست؟

وی می گوید: ویژگی این تصحيح، این است که بر اساس دستنویس هاي زیادی بنا گرديده و تهیه شده است. بنا براین برای بسیاری از اهل تحقیق که بیشترشان هم در ایران هستند، مرجع خواهد بود.

دکتر خالقی مطلق اهمیّت ِ مهمّ ترین پشتوانه ي ويرايش خود (دستنويس ِ پيشْ گفته ي فلورانس) را هم در قِدمَت آن می داند و هم در میزان امانت داری آن نسبت به منبع ِ اصلی. او می گوید:

نسخۀ فلورانس هم کهن ترین نسخه موجود است و هم معتبر ترین آنها. ولی این فقط یکی از شانزده نسخه ای است که من از آن استفاده کردم و یکی از چهل و پنج نسخه ای که ( در مجموع و برای رسیدن به این شانزده نسخه آخر) بررسی کردم.

*

یکی از نُسَخی که مورد بهره برداری آقای خالقی مطلق قرار داشته، ترجمۀ عربی ِ «بُنداری» بوده است. از او می پرسم که علت اهمیت این نسخه عربی در تصحیح شاهنامه چیست؟

وی می گوید:

این نسخۀ عربی از تمام نسخه های موجود که ما داریم قدیمی تر و بر اساس دستنویسی ترجمه شده که متعلق به قرن ششم هجری است. در حالی که هیچ کدام از دستنویس های دیگر از قرن ششم نیستند؛ امّا نسخۀ بُنداری هست.

*

در تمام سال های دهۀ چهل تاکنون، علاقمندان به شاهنامه، معتبرترین چاپ را چاپ مشهور به «مسکو» دانسته اند که به وسیلۀ آکادمی خاورشناسی ِ شوروی ِ سابق فراهم آمده بود. اما از هنگام انتشار چاپ ِ خالقی مطلق در خارج از کشور، اغلب قریب به اتّفاق ِ پژوهشگران شاهنامه، بهترین و مطمئن ترین چاپ ِ آن را همین تصحیح دکتر خالقی مطلق می دانند.

*

دكتر خالقي مطلق مي گويد:

کار روی شاهنامه بسیار خواهد بود؛ امّا در زمینۀ تصحیح انتقادی، تا نسخۀ کهن تری از نسخۀ فلورانس به دست نیاید، به تصحیح جدیدی نیاز نخواهد بود.

از آقای خالقی مطلق درباره امتیازهای اصلی ِ چاپ ِ تصحیح كردۀ او بر چاپ ِ مسکو می پرسم. این شاهنامه شناس ایرانی می گوید:

وی می افزاید:

علاوه بر آن، شیوۀ تصحیحی که من به کار گرفته ام علمی تر و اساسی تر برای تصحیح ِ شاهنامه است.

*

شیوه ای که آقای خالقی مطلق به کار گرفته، در جهان ِغرب به شیوۀ «لاخمن» یا «تصحیح انتقادی» مشهور و سال هاست که مورد استفاده است. امّا در میان ایرانیان، جلال خالقی مطلق نخستین مصحّحی است که از این روش به طور کامل و علمی بهره برده است. وی دربارۀ چگونگی ِ اجرای این روش برای متنی فارسی و بویژه شاهنامه می گوید:

*

خالقي مطلق، خود هنوز شاهنامه ي چاپ شده در ایران از سوي دائرة المعارف بزرگ اسلامي را نديده است؛ امّا ابراز اميدواري مي كند كه اين چاپ، هم از لحاظ ِ کیفیّت و هم از ديدگاه ِ بهاي آن براي خريداران، در حدّ ِ بسیار خوبی خواهد بود.

صاحبْ نظران ادبیّات و زبان فارسی، پیشتر اظهار امیدواری کرده اند که انتشار شاهنامۀ ويراسته ي جلال خالقی مطلق در تهران، بتواند به مشکلات موجود در سایر چاپهای شاهنامه ، به میزان زیادی پایان دهد.

در همين راستا، فرج سركوهي، روزنامه نگار و ناقد ِ ادبي در همان تارنماي راديو فردا نوشته است:
هفتۀ گذشته خبر انتشار شاهنامه با تصحيح دکتر جلال خالقی مطلق در ايران با استقبال محافل فرهنگی رو به رو شد. اين کتاب اول بار در سال ۱۳۶۶ در آمريکا به چاپ رسيد. دکتر خالقی مطلق استاد شرق شناسی دانشگاه هامبورک و پژوهشگر معتبر ايرانی، چاپ ِ خود را بر اساس سنجش و نقد ۴۵ نسخۀ قديمی تنظيم کرده است. شاهنامۀ فردوسی در گذر زمان دستخوش تغييرات، حذف ها و اضافات نسخه نويسانی شده است که به دلايل گوناگون از جمله مصلحت روزگار، خواست اين يا آن صاحب قدرت و گاه به قصد همگون کردن فردوسی با خود روايت های گوناگونی از اين اثر به دست داده اند. حمد الله مستوقی از نخستين کسانی بود که به گردآوری و تصحيح شاهنامه همّت کرد و به گفته مورّخان، ابيات بسياری را بر آن افزود. از ميان نسخ گوناگون اين اثر شاهنامه با تصحيح و ويراستاری بِرتِلْس و عبدالحسين نوشين، چاپ مؤسّسۀ خاور شناسی فرهنگستان علوم شوروی، شهرت و مقبوليّت بيش تری دارد. اغلب کارشناسان، ويرايش ِ دکتر جلال خالقی مطلق را نزديک ترين متن به اصل ارزيابی کرده اند. شاهنامه با تصحيح خالقی مطلق در ۸ جلد منتشر خواهد شد.


چهار

در اين ميان، خبر ِ خوش ِ زير نيز از تهران رسيد:

تنديس ِ بزرگ ِ فردوسی، شاعرپرآوازۀ زبان فارسی که توسّط ِ نسيم عيسی اف تنديس ساز ِ جمهوری آذربايجان ساخته شده، ديشب در کتابخانۀ ملّی ِ ايران پرده برداری شد. اين تنديس بِرُنْزی هشت متر ارتفاع و ۱۰ تُن وزن دارد.

آگاهي نامه و فراخوان ِ مهمّ ِ زير را نيز پژوهنده ي ارجمند آقاي دكتر شاهين سپنتا بدين دفتر فرستاده است كه در اين جا بازْنشر مي دهم و همه ي دل بستگان به ارزشهاي فرهنگي ي ايراني و دلْ واپسان ِ تباهي هاي روي آور به اين ارزشها را به انديشيدن و چاره جويي در زمينه ي كاربُرد ِ فراگير و همه سويۀ دَري دَبيره (خطّ ِ فارسي) در همه ي رسانه هاي چاپي و الكترونيك، فرامي خوانم.

چندی پيش ( خردادماه ٨٦) گروهی از اعضای هیأت علمی گروه زبان و ادبيّات فارسی دانشگاه تهران با انتشار بيانيه ای ، بايستگی پاسداری از خط فارسی را به همه فارسی زبانان و به ويژه هم ميهنان یاد آور شدند و ضمن اشاره به ناچاری ِ میلیون ها نفر از کاربَران ِ رایانه و مشترکان تلفن های همراه در استفاده از خطّ ِ بیگانه برای فرستادن پیام کوتاه، از همه استادان و پژوهشگران زبان و ادب فارسی و متخصّصان ِ دلْ سوز ِ كشور خواستار شدند تا با همۀ توان ِ علمی و عملی ِ خويش، در زدودن کاستی هایی که در این راه وجود دارد، بكوشند .
اين هُشدار ِ بجای استادان زبان و ادب فارسی، بيانگر اين واقعيّت است كه در هنگامه ای كه زبان فارسی از هر سو مورد بی مهری دوست و بيگانه قرار گرفته و پيوسته زخم های گوناگون بر پيكرش وارد می شود، خطّ ِ فارسی نيز از این بی مهری ها بی نصيب نمانده است. زمانی نغمه شوم تغيير الفبای فارسی و جايگزينی آن با الفبای ناقص لاتين به گوش می رسد؛ با اين بهانه ها كه يادگرفتن خطّ ِ فارسی دشوار است يا چشم را می آزارد و يا نگارش با خطّ ِ فارسی دقيق نيست و يا خطّی عربی و بيگانه است و امروز با فراگیرشدن ِ کاربَری ِ فنّ آوری های نوین، کاربَران ِ رایانه ناخودآگاه بهره گیری از خط بیگانه را بر خطّ ِ فارسی ترجیج می دهند و هیچ برنامۀ مشخّصی برای پیشگیری از این همه گیری ِ خطرناک از سوی ِ هیچ نهادی ارائه نشده است. باید پذیرفت که امروزه كاربُرد ِ رايانه و تلفن همراه، بخشی جدا نشدنی از زندگی ِ روزانۀ میليون ها ايرانی و فارسی زبانان در سراسر جهان است و بسياری از كاربَران ِ اين فنّ آوری ها به خاطر نارسايی های موجود در فرستادن پيام به

sms

به خطّ ِ فارسی و گران تر تمام شدن ِ هزينۀ فرستادن «پيامک» با استفاده از «سامانۀ پيام ِ كوتاه» به الفبای انگليسی روی می آورند. امّا شوربختانه تاكنون برای زدودن اين ننگ تاريخی هيچ واكنش شايسته ای از سوی اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی ،‏ شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی، شورای عالی انقلاب فرهنگی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، شورای عالی انفورماتیک، وزارت ارتباطات و فنّ آوری ِ اطّلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد، وزارت آموزش و پرورش و یا رسانه های گروهی انجام نشده است.
از سوی دیگر، در نهايت شگفتی شاهديم كه رسانه های گروهی ِ دولتی همچون صدا و سيمای جمهوری اسلامی در برنامه های راديو و تلويزيون از مخاطبان خود خواستار می شوند تا پيام های خود را با حروف انگلیسی ارسال نمايند تا راحت تر خوانده شود و یا برخی از سازمان های دولتی و برخی از بانک ها اخبار خود را با الفبای انگلیسی برای مشترکان و مشتری های خود می فرستند.
اگر وزارت ارتباطات به منظور تشويق مشتركان تلفن همراه هزينۀ ارسال پيام های كوتاه با خطّ ِ فارسی را نيم بها يا با درصد قابل توجّهی تخفيف محاسبه نماید و شركت مخابرات نيز تسهيلاتی را برای تبديل زبان گوشی های تلفن همراه از انگليسی به فارسی فراهم نماید تا هم از آسيب فنّی به گوشی ها پيشگيری شود و هم دست سود جويان كوتاه شود، می توان امیدوار بود که بكارگيری خطّ ِ فارسی در كوتاه مدت در بين شمار زيادی از مشتركان تلفن ِ همراه گسترش یابد .
از سويی، چنان كه گفته شد شمار زيادی از كاربَران اينترنت نيز رايانامه ها يا ايميل ها و يا پيام ها و ديدگاه های خود را بر روی تارنگارها و تارنماها با حروف انگلیسی می نگارند و با بی شرمی و بی غیرتی این خط را « فنگلیسی » نام می نهند. برخی از دوستداران زبان فارسی نيز كه به کاستی های حروف الفبای لاتين برای نگارش زبان فارسی آگاهی دارند، ناچار از این الفبا استفاده می کنند و برای تكميل آن به استفاده از علامت های قراردادی و پيچ و خم های آوانگاری روی آورده اند و ناخواسته نگارش و خواندن آن را دشوارتر كرده اند. اين همه در حالی است كه در سامانه های رايانه ای امكان بكارگيری خطّ فارسی و فرستادن رايانامه و پيام با قلم های زيبای فارسی وجود دارد و با توجه به آسانی بكارگيری آن و رشد جهشی دانش فنّی رايانه در ميان فارسی زبانان و هم ميهنان و همچنین حضور ايرانيان موفق در شركت های صاحب نام رايانه ای جهان و توليد صدها نرم افزار فارسی ساز برنامه های رايانه ای، ‏هيچ توجيهی برای استفاده از حروف انگليسی به جای فارسی، پذيرفتنی نخواهد بود. اگر هم نارساييها و اشكالهايی در هنگام استفاده از اين برنامه ها روي مي دهد، رفع شدني است. پس به نظر مي رسد كه غيرت ِ ملّی و به دنبال آن عزم و ارادۀ ملی برای پاسداری از خطّ ِ زيبای فارسی، تنها راه چاره خواهد بود.
بی گمان نمی توان نشست و دست روی دست گذاشت تا شايد روزی مسئولان خواب زدۀ كشور بيدار شوند و قانون یا آيين نامه ای برای پاسداری از خطّ ِ فارسی صادر نمايند و همگان را به اجرای آن فرا بخوانند.
از اين روی شايسته خواهد بود كه همه دوستداران خطّ ِ فارسی در گام ِ نخست، گوشی های تلفن همراه خود را به خطّ ِ زيبای ِ فارسی مجهّز كنند و تنها با اين خطّ پيام كوتاه بفرستند و به دوستانی نيز كه با حروف انگليسی برای آنان پيام كوتاه فرستاده اند، پاسخ دهند: « دوست گرامی، در راستای پاسداری از خطّ و زبان فارسی به پيام هايی كه با حروف بيگانه فرستاده شوند پاسخ نخواهم داد. خواهشمندم پيام كوتاه خود را به خط فارسی بفرستيد.»

*
كاربَران اینترنت نيز می توانند به همين شيوه دوستان خود را به فرستادن رايانامه و پيام با خطّ فارسی فرابخوانند و تا آن جا که می شود از پاسخ گويی به نامه هايی که با خطّ بيگانه فرستاده می شوند، خودداری نمايند و پی در پی فارسی نگاری را از دوستان خود خواهان شوند.
*
همه به ياد داريم كه در سال های اخير چه آن هنگام كه بيگانگان به جای نام جاودانه خليج هميشه فارس از تركيب جعلی خليج عربی استفاده نمودند و چه آن هنگام كه با ساختن فيلم توهين آميز ٣٠٠ نوک تيز حمله های خود را به سوی فرهنگ و هويّت ايرانيان نشانه گرفتند، گروه های پرشماری از ايرانيان و فارسی زبانان به ويژه جوانان، با بهره گيری از ابزارهای گوناگون همچون رسانه های گروهی و فنّ آوری های نوين ِ ارتباطی به مبارزه با اين يورش های فرهنگی برخاستند. امّا جای شگفتی است كه در اين هنگامۀ بی مهری با خطّ فارسی در محيط اينترنت و به هنگام استفاده از تلفن همراه، هنوز غيرت ِ ملّی ِ ما بيدار نشده و عزم و اراده ای برای پاسداری از خط ّ ِ فارسی در ميان ايرانيان پدید نیامده است.
شگفت اين كه در میان برخی از دوستداران زبان فارسی كه برای بكارگيری واژه های فارسی سره توجّه زيادی از خود نشان می دهند، كمتر انگيزه ای برای پاسداشت ِ خطّ ِ فارسی ديده می شود و اين بی انگيزگی را گاه در ميان برخی از دوستداران ميراث فرهنگی نيز می توان ديد. امّا اگر با يک ديد علمی و فراگير به مفهوم ميراث فرهنگی توجّه کنیم، به روشنی درخواهيم يافت كه ميراث فرهنگی تنها سازه های كهن و گنجينه های هنری و تاریخی برآمده از دل خاک نيست. از جشن ها و آيين ها، خوراک ها و پوشش های سنّتی مردم، رقص ها و موسيقی ِ محلّی ِ نواحی ِ مختلف، بازی های محلی و باورهای عامّه مردم تا خطّ فارسی يعنی خطّی كه شاهنامه و گلستان و بوستان و مثنوی را با آن نوشته اند، همه و همه در شمار ِ ميراث ِ فرهنگی ِ ايرانيان هستند.

ماهنامه ي ِ بُخارا عصر پنجشنبه ٢١ تير ١٣٨٦ در ساعت ١٧-١٩، جشن ِ شانرده سالگي ي انتشار نشريّه ي ادبي و فرهنگي ي گيله وا، چاپ گيلان را در خانه ي هنرمندان تهران برگزار مي كند.
ما نيز اين سالگرد ِ فرخنده را به سردبير و دست اندركاران ِ اين كُنش ِ ارجمند ِ گيله مردان ِ ميهنمان شادباش مي گوييم.

يادداشت ويراستار

شنبه ١٦ تيرماه ١٣٨٦

آقاي مسعود لقمان، نشاني ي زير را كه پيوندي است به دو اشاره ي ويرايشي ي آقاي دكتر احمد پناهنده در مورد گفت و شنود با استاد مرتضي ثاقب فر (---> درآمدهاي ِ ٢: ٣٨٩، بخش يكم و ٣ :٢ ، بخش دوم در همين تارنما). به اين دفتر فرستاده است:

دو اشاره از دکتر احمد پناهنده درباره ی گفت و گوی روزنامک با استاد ثاقب فر و توضیح روزنامک http://rouznamak.blogfa.com/post-98.aspx

*

يادآورمي شوم كه آقاي پناهنده، در اشاره هاي خود، از اعدام علي ميهن دوست، سخن به ميان آورده اند. امّا او در هجوم ماموران امنيتي به خانه ي پناهگاهش در كوچه اي از خيابان مير اصفهان (كه لورفته بود) به ضرب گلوله ي آن ماموران، از پاي درآمد.

آقاي لقمان، همچنين در پيامي همدلانه به اين دفتر، با رويكرد به درآمد ِ ٢: ٣٩٧. گفتماني فرهنگي در باره ي چگونگي ي برخورد و رويكرد ِ گروههاي ايراني به يكديگر در اين تارنما، نوشته است:
دكتر دوستخواه گرامي،

درود بر شما.

با شما، كاملا همْ سخنم و اين درد را با پوست و استخوان حس مي كنم. من با تجربه ي چند سال زيستن در فضاي خوابگاه ها و محيط هاي دانشجويي و زيستن با كساني از قومهاي گوناگون ايراني اهميت سخن شما را درمي يابم. اين جُك ها ضربه ي بزرگي به همبستگي ي ملي ما زده است. من سخن ِ دكتر رجبي را ساده انگارانه و به دوراز واقعيّت موجود مي دانم. مثلا مگر مي شود به شعور ِ كسي توهين كرد و توقع ِ ناراحتي هم نداشت؟!


سه

با رويكرد به درآمد ِ ٣: ١. آغاز ِ سومين سال ِ نشر ِ "ايران شناخت" - برداشتي از آمار در اين تارنما، دو پيام مهرآميز و دلگرم كننده به اين دفتر رسيده است كه با سپاس از فرستندگان ِ آنها در اين جا مي آورم:

الف. مسعود لقمان از تهران


استاد دوستخواه گرامی،

ورود به سه سالگی ي کانون پژوهشهای ايران شناختی را به شما شادباش می گویم. امیدوارم چراغ این کانون که روشنی بخش ِ کوشش ها و کُنِش های ایران شناختی برای نسل جوان ایران است، به گفته ی نیاکانمان ١٢٠ سال روشن باشد.

جناب آقای دکتر دوستخواه - تانزویل،

سه سالگی ي ِ سایت پر بار ایرانْ شناخت را صمیمانه شادباش می گویم. در این سه سال که در سیدنی از خوانندگان تارنمای شما بوده ام، روز به روز سرزمینم را بیشتر شناخته ام و هویّتم را بیشتر از پیش احساس می کنم . روانْ نژندی و رمیدگی ي روحی ي ِ مُهاجر زمانی هویدا می شود که از هویّت ِ اصلی ِ خود فاصله بگیرد. در کشورهای مُهاجرْ پذیر از جمله کانادا و امریکا و همین استرالیا، روانْ پریشی در میان ِ مُهاجران، بیشتر از بومیان است و اشاره به این موضوع را اومبرتو اکو و ادواردو گالیانو به شیوايی بیان می کنند.

زحمت های شما به عنوان ِ یک دلْ سوز ِ فرهنگی که چشم و چراغ ِ پارسی نویسي ِ این خطّه اید، باعث افتخار جامعه ي ِ فارسی زبان ِ این سرزمين است.

با آرزوی صد سالگی ي خود ِ شما و جاودانگی ایران و ایرانْ شناخت.


محمود دهقانی

كورش، شهريار هخامنشي، نخستين دادگذار و باورمند به حقهاي انساني

يادداشت ويراستار


جمعه پانزدهم تيرماه ١٣٨٦


امروز نيز نشاني ي پيوند به چند درونْ مايه ي فرهنگي و ادبي به اين دفتر رسيده است كه با سپاس از همدلي و همكاري ي فرستندگان، براي آگاهي ي خوانندگان ارجمند اين تارنما، در پي مي آورم:

هم ميهن جوان و پويا آقاي امير پروشاني، تارنمايي براي شاهنامه خواني و شاهنامه پژوهي پديدآورده و كارهاي ارزنده اي را در آن عرضه داشته است:
http://shahnameh.podomatic.com/

داده هاي اين تارنماي سودمند، از راديو زمانه:
http://www.radiozamaneh.com/
نيز پخش مي شود.

*

يكي از كارهاي شايسته ي آقاي پروشاني، درج ِ گفت و شنودي با زنده ياد د كتر پرويز ورجاوند، درباره ي

شاهنامه است.

گزارش زير از دفتر ِ ماهنامه ي بُخارا در تهران، به اين دفتر رسيده است:

شصتمين شمارۀ بُخارا با سردبيري علي دهباشي در ٦٠٠ صفحه منتشر شد و از صبح شنبه ( ١٦ تيرماه ) در كتابفروشي ها و دكّه هاي فروش مطبوعات عرضه مي شود.
بخش مهمّي از اين شماره به ويژه نامۀ هشاد سالگي ه. ا. سايه اختصاص يافته است. در كنار مقالاتي از عبدالله كوثري، شفيعي كدكني، بهاء الدين خرمشاهي، ميلاد عظيمي و چند تن ديگر، سروده هايي از سايه براي اولين بار منتشر مي شود. همچنين گفت و گوي منتشر نشده اي از سايه در اين شمارۀ بُخارا به چاپ رسيده است.
در زمينۀ فلسفه ، ايران شناسي و تاريخ معاصر، مقالاتي از ايرج افشار ، دكتر محمد علي موحد ، عبدالحسين آذرنگ ، منوچهر پارسا دوست ، هاشم رجب زاده و روزبه زرّين كوب آمده است .
در بخش شعر ، سروده هاي منتشر نشده اي از سيمين بهبهاني، محمّد حقوقي، ضياء موحد، محمّد قهرمان و شاهرخ مسكوب را به همراه دارد.
در زمينه نقد ادبي بُخارا مقالاتي از حسن انوري، علي اصغر حلبي و منوچهر بديعي را براي اين شماره خود انتخاب كرده است.
گزارش ايرج هاشمي زاده از غرب و هاشم رجب زاده از ژاپن از ديگر خواندني هاي بُخاراست .
گفتگو با محمّد هاشم اكبرياني درباره تاريخ شفاهي ادبيّات معاصر ايران و نقد كتاب حافظ كيارستمي و ... در كنار مقالاتي از انورخامه اي و هرمزهمايون پور و رضا قيصريه از ديگر بخش هاي شتصمين شمارۀ بُخاراست.


سه


پوزش خواهي ي مسعود لقمان، سردبير روزنامك در باره ي ديركرد ِ تدوين و نشر ِ ستون ِ شاهنامه پژوهي:


پوزش از خوانندگان
در روزهایی که از بنیادگذاری ستون شاهنامه پژوهی به كوشش دكتر مجيد ساساني ( در باره ي او ---> ايران شناخت، درآمد ِ ٢: ٣٨٩، بخش پنجم) در روزنامک می گذرد، بسیاری از هم میهنان، نویسنده را وام دار مهر فراوان خود کردند. از آن جمله است استاد ارجمند و ایران پژوه فرهیخته ی هم روزگار جناب دکتر دوستخواه که با مهر ِ شایان ِ خود انگیزه ی نویسنده را برای تلاش و پژوهش دوچندان کرده است.
ولی سوگمندانه به سبب گرفتاری های فراوان (به ویژه آزمون ها پایان نیم سال در دانشگاه)، ناچارم تدوين و نشر این ستون را با درنگي، از آغاز امرداد پی بگیرم. سیاهه ی برخی گفتارهای آینده ی این ستون در پی می آید:
· گفتاری در شناسایی آبشخورهای شاهنامه
· جستاری در بازنمود کارآمدترین ویرایش های شاهنامه
· فردوسی؛ تاریخ نگار یا شاعر؟
· بخش های شاهنامه
· بازشناخت خانوادهای مهم پادشاهی و پهلوانی در شاهنامه
· پهلوان و پهلوانی در شاهنامه
· رستم نماد مردم ایران
و ...

فصلنامه ي سرشار و پُربار ِ ايران شناسي، چاپ ِ مريلند در آمريكا، با نشر ِ چهارمين شماره ي سال ١٣٨٥ خود، هيجدهمين سال ِ خدمت خويش به فرهنگ و ادب ايراني را پشت ِ سر گذاشت.

آقاي دكتر جلال متيني، استاد و رييس ِ پيشين ِ دانشگاه فردوسي در توس و اديب و پژوهنده ي پركار و نامدار، در دو دهه ي اخير، تدوين و انتشار ِ اين فصلنامه را در شرايط دشوار ِ دوري از ميهن برعهده داشته و اين كار ِ پرزحمت را با همكاري ي شماري از اهل و ادب، با شايستگي به پيش برده است.

بررسي ي درونْ مايه ي هفتاد و دو دفتر ِ نشريافته ي ايران شناسي در اين يادداشت، شدني نيست. همين اندازه مي توانم بگويم كه دانش ِ ايران شناسي، در معناي گسترده ي آن، بدون ِ نشر ِ اين گنجينه ي پژوهشي در دو دهه ي گذشته، توش و توان و سرمايه و اندوخته اي بسيار كمتر از آنچه امروز دارد، مي داشت.

دكتر متيني پيش از نشر ِ ايران شناسي، سالها سردبيري ي فصلنامه ي ايران نامه را عهده دار بود (كه سپس به سردبيري ي آقاي دكتر هُرمَز حكمت ادامه يافت و تاكنون نشرمي يابد). از همين روست كه او افزوده اي با عنوان ِ فهرست
٢٥سالۀ مجلّه در ٥٥ صفحه، در پايان اين دفتر آورده كه فراگير ِ رهنمود به دستاورد ِ هفت سال نشر ِ ايران نامه و هيجده سال انتشار ايران شناسي به سردبيري ي اوست. تدوين و چاپخش ِ اين فهرست ِ جامع كه بخشي از كوشش و كُنِش ِ فرهنگي و ادبي ي استاد متيني را در سالهاي به غُربت راندگي ي ناخواسته در بر گرفته، كاري است بهنگام و سزاوار و براي پژوهندگاني كه نيازمند ِ راه يابي به نشريافته هاي ٢٥ سال ِ گذشته باشند، فرصتي مغتنم پديدآورده است.

*

از سوي خود و همه ي ياران و همكارانم در كوششهاي دفتر ِ كانون پژوهشهاي ايران شناختي، اين سالگرد ِ فرخنده را به استاد متيني و همگامانش، شادباش مي گويم و كاميابي ي بيشتر ِ ايشان را در پي گيري ي اين خويشكاري ي ارجمند ِ تاريخي در گستره ي ادب و فرهنگ ايراني آرزومي كنم.

جمعه پانزدهم تيرماه ١٣٨٦

در پي ِ نشر ِ درآمد ِ ٣: ٦ در اين تارنما، امروز دوست پژوهنده آقاي دكتر رضا مُرادي غياث آبادي در پيامي مهرآميز به اين دفتر، با رويكردي ويراستارانه و انتقادي به درونْ مايه ي ِ درآمد ِ يادكرده، نكته ي ِ مهمّي را يادآوري كرده اند. با سپاس از ايشان، متن ِ نوشته شان را از ديدگاه بازتابانيدن ِ نكته ي آمده در آن و آگاهانيدن آن گروه از خوانندگان كه از اين امر خبرنداشته اند، در اين پيوست، مي آورم:

(پس از عنوان)

نکته ای در بارۀ درآمد ِ ٣: ٦ و مراسم ِ زادْروز ِ بابک به نظرم آمد که با جناب ِ عالی در میان می گذارم.

مراسم بزرگداشت زادْروز بابک خرّمْ دین كه در قلعۀ بذ / قلعۀ جمهور/ قلعۀ بابک در نزدیکی ِ شهر ِ کلیبر در آذربایجان برگزار می شود، دارای سابقه ای حدود ده ساله است. این مناسبت که هیچ گونه سند تاریخی ندارد، به پیشنهاد آقای دکتر جواد هیئت و چند تن دیگر از رهبران پان ترکیسم ایجاد شده است. اینان هر ساله در نهم تیرماه در محل ِ آن قلعه گرد می آیند و سرودها و ترانه هایی به زبان ترکی آذربایجانی می خوانند و پرچم ِ -- به قول خودشان -- آذربایجان را بر می افرازند. در این مراسم، بابک بهانه ای بیش نیست و قصد اصلی، گرد آمدن پان ترکیستها در یک گردهمایی سالانه است. من در سال ١٣٨٢ همراه چند تن از دوستان به آن جا رفتم و بارها توهینهای دیگران را به خاطر این که به زبان فارسی سخن می گوییم، به جان خریدیم! البته همه شمار چند هزار نفره ای که به آن جا می روند، از اعضا و پیروان آنان نیستند اما کسانی هستند که از قصد و نیّت آنان بی خبرند و گمان می کنند که این به راستی مراسمی برای بزرگداشت بابک است که هزاران سال است برگزار می شود. البته شبی که ما در آن جا بودیم، شب خوبی بود. به طبیعت زیبا و کوهستانهای شکوهمند آنجا چشم دوختیم و یاد بابک خرّمْ دین را در دل خود زنده نگاه داشتیم. همچنین تا نزدیکی بامداد، با چند نفر از «مغزهای متفکر» آنان به بحث و گفت و گو نشستیم. فردای آن روز، در مواجهه با هوادارانشان، کتک نخوردیم و چیزهای دیگری خوردیم که اگر کتک می زندند، دلنشین تر بود. در هر حال، هر چند که ما از نظر آنان «غریبه» بودیم، امّا خوشنود بودیم که در جمع بزرگی از هم میهنان آذربایجانی ِ خود هستیم.

با سپاس و احترام فراوان

پنجشنبه ١٤ تيرماه ١٣٨٦

ديروز و امروز، نشاني هاي پيوند به چند درونْ مايه ي تاريخي، فرهنگي، ادبي و هنري ي خواندني، ديدني و شنيدني به اين دفتر رسيد كه با سپاس از ياران فرستنده، به ترتيب در اين درآمد مي آورم و به خوانندگان ارجمند پيشكش مي كنم.

الف. آذري زبان باستان آذربايجان، پژوهش ِ دانشمند ِ زنده ياد احمد كسروي
ب. آذربايجان و اَران، پژوهش ِ دكتر عنايت الله رضا
در اين جا بخوانيد:
http://rouznamak.blogfa.com/post-91.aspx


دو

بر پايه ي گزارش ِ بنياد ِ ميراث ايران از لندن
(Iran Heritage Foundation)

استاد پيتر ايوري

(Peter Avery)

ايران شناس نامدار ِ انگليسي، مترجم ترانه هاي خيِام (با همكاري ي شاعر جان هيث ستيوبز)، منطق الطّير عطّار و به تازگي گزينه اي از غزلهاي حافظ به زبان انگليسي، در تاريخ بيستم تيرماه / يازدهم جولاي در زير

عنوان ِ حافظ ِ شيرازي، شاعر ِ بزرگ ِ عشق، در لندن سخنراني خواهدكرد.

متن ِ فراخوان ِ بنياد ِ ميراث ِ ايران -- كه عنوان ِ ديگرْ برنامه هاي تازه ي آن بنياد را نيز در بر دارد -- بدين شرح است:

Peter Avery, OBE


July 2007

Lecture / reception
11 July 2007, doors 6.30pm, lecture 6.45-7.45pmAsia House, 63 New Cavendish Street , London W1G 7LP .Peter Avery, OBE, has devoted his life to Persian literature and history. In his talk, he will speak about his love of Persian poetry and the difficulties of translating Hafiz into English.


Organised by
Asia House in association with the Iran Heritage Foundation.

Hafiz, often dubbed the 'Shakespeare of Persian Literature,' is arguably one of the greatest poets the world has known. His Collected Lyrics or 'ghazals' are a masterpiece of world literature. Although the message of Hafiz is universal - a poetry of love - it contains many difficulties for the translator. Peter Avery's is the most recent translation of Hafiz's ghazals. The aim of Avery's translation is to give a flavour of the poetry and, in his words, 'to form the basis upon which discerning readers might build some understanding of the poet's philosophy and outlook on life.'Peter Avery, has devoted his life to Persian literature and history. Having taken a degree at the London School of Oriental and African studies, and after living in Iran and the Middle East until 1957, he became Lecturer in Persian Studies in the University of Cambridge . He is now retired but continues to live in King's College, Cambridge . His works include A Translation of the Ruba'iyat of Omar Khayyam, with poet John Heath-Stubbs, The Speech of the Birds, the Mantiqu't-tair of Faridu'd Din Attar and most recently The Collected Lyrics of Hafiz of Shiraz.

Master Class:

Concert:
FARHANG SHARIF AND SIAMACK BANAI IN CONCERT

Conference:
PORTUGAL, THE PERSIAN GULF AND SAFAVID PERSIA

به ابتكار و كوشش ُ ستودني ي مسعود نوين فرح بخش
يك راديو به نام ِ راديو گلها با امكان ِ پخش ِ دايمي در تارنمايي در شبكه ي جهاني، آغاز به كار كرده است. برنامه هاي اين نهاد ِ هنري، فراگير ِ گفتارهايي رهنمون به كوشش و كُنِش ِ استادان و هنرمندان ِ موسيقي ي معاصر ايران (همراه با تصويرهايي از آنان) و مجموعه ي بزرگي از ترانه ها و آوازهاي ايراني ي شمار ِ زيادي از خوانندگان است.
در اين نشاني، ببينيد و بخوانيد و بشنويد
http://www.radiogolha.com/

بزرگداشت ِ زادْروز ِ بابك ِ خُرّم دين، سردار ِ جان باز ِ سرخ جامگان

ژيلا مُساعد، شاعر ايراني ي ساكن ِ سوئد، به تازگي دفتر تازه اي از شعرهايش را با عنوان سرخْ جامه اي كه منم، نشرداده كه شعري با همين نام را در بر دارد:

از وَراي ِ كوه ِ لاجورد*

از جبال ِ سرگشتگي

به تو مي نگرم.

نامت را هفت هزار بار زمزمه مي كنم

در تنهايي، در جمع

تا جُرات ِ اساطيري ات

دوباره به رگهاي من بازگردد.

*

خدايي سرخْ جامه ام

كه به دنبال ِ عدالت،

شمشيري از عشق

و پيامبري از كلمه ساخته ام.

پيراهني از دانايي به تن دارم

و رؤيايم زاييدن ِ دوباره ي ِ

چونان تويي است.

(تيرْيَشت/تِشْتَرْيَشت، بند٢ در اوستا، كهن ترين سرودها و متنهاي ايراني، گزارش و پژوهش جليل دوستخواه، مرواريد، چاپ يازدهم - ١٣٨٦، ج ١، ص ٣٢٩ )

چهارشنبه ١٣ تيرماه ١٣٨٦ (تيرْ روز ِ تيرْماه / جشن ِ تيرگان)

درميان جشنهاي دوازده گانه در فرهنگ ايران باستان كه در روزهاي ِ اينْ هماني ي ِ نام ِ روز و ماه برگزارمي شد و نام هريك از آنها از پيوند ِ نام ِ روز و ماه با پسوند ِ "- گان" پديدآمده است، جشن ِ تيرگان در سيزدهم تيرماه

حسن نقاشي در تارنماي فرهنگي و هنري به نام ِ آيين و اسطوره هاي ايراني:

همو، فيلم كوتاهي با درونْ مايه ي نبرد ِ كيهاني ي تيشتر/تشتر/ تير (ايزد ِ باران و آبْ سالي) و اپئوشه/ اپوش (ديو بي باراني و خشكْ سالي):
http://naghashi.persiangig.com/video/Tishtar%201386.wmv
و گزارشي از برنامه اي با عنوان ِ سينما و اسطوره و نمايش فيلم هاي مستندي از او و سازندگان ديگر در خانه ي هنرمندان ِ تهران:
http://www.iranartists.org/article.aspx?id=283

يادداشت ويراستار


سه شنبه ١٢ تير ماه ١٣٨٦

انديشه وَري و شكْ وَرزي ي هميشگي و چون و چراكردن در همه ي آنچه ديده و شنيده و خوانده ايم و پرهيز از هرگونه جزمْ باوري و قطعي شمردن ِ داده هاي دانشي و پژوهشي در گستره ي زندگي و فرهنگ انساني، سنگ ِ بناي هرگونه كوشش و كنشي و الفباي به اصطلاح "روشنفكري" است.

امّا با دريغ، بايد گفت كه اين امر ِ كليدي و مهمّ -- گذشته از موردهاي كمْ يابي چون بُرزويه ي پزشك، بيروني، محمّد پسر زكرياي رازي و خيّام -- در تاريخ فرهنگ ما نهادينه نشده است. حتّا دانشوران و فلسفه پژوهان نامدار و سزاواري چون پور ِ سينا و ناصر ِ خسرو ِ قُبادياني نيز از خشك انديشي و جزمْ باوري و پاي بستگي در زنجيرِ ايستايي و يقين، آزاد نبوده اند.

در بيش از يك سده ي اخير هم، اگرچه بر اثر پاره اي داد و ستدهاي انديشگي و فرهنگي با غربيان، پيوسته سخن از نقد به ميان آورده و گفتارها و كتابهايي نير در اين زمينه ترجمه يا تاليف كرده ايم، هنور "اندر خم ِ يك كوچه ايم" و تا به روزگار ِ آزادْمَنِشي ي انتقادي و شكْ ورزي ي ِ راستين برسيم، راه ِ درازي را در پيش ِ پا داريم.

*

در درآمد ٢: ٣٩٥ (پنجشنبه هفتم تيرماه ١٣٨٦) نقد ِ استاد مرتضي ثاقب فر بر كتاب ِ پيامبر آريايي، نوشته ي اميد عطايي را بازْنشردادم. امروز نشاني ي دو گفتار درهمان زمينه كه در تارنماي روزنامك نشريافته، با رويكرد مهرآميز ِ مسعود لقمان به اين دفتر رسيده است كه با سپاس از او، به خواست ِ گامْ برداشتن و پويه در راه ِ رسيدن به گفتمان ِ انتقادي ي فرهيخته، در اين درآمد مي آورم:

http://rouznamak.blogfa.com/post-93.aspx http://rouznamak.blogfa.com/post-95.aspx

سه شنبه ١٢ تير ماه ١٣٨٦

از بيژن اسدي پور، هنرمند نامدار و چيره دست و طرحْ طنزْ نگار ِ استاد و داراي آوازه ي جهانگير، پيش از اين در همين تارنما سخن گفته و نمونه هايي از كارهاي درخشانش را آورده ام.

امروز مژده اي رسيد كه جُنگ ِ تازه اي از كارهاي اين همْ ميهن ِ آگاه و فرهيخته مان در تبعيدگاهش آمريكا نشر يافته است.

بيژن اسدي پور در چند دهه ي گذشته، نخست در ميهن، در كنار هنرمندان نامداري همچون زنده يادان پرويز شاپور و عمران صلاحي، و سپس در غُربت، در گستره ي هنر پويا و پيشرو ِ امروز ايران، درخشيده و آگاهي از نشر ِ اثر ِ تازه اش، خبري خوش و نويدبخش است براي همه ي دوستداران فرهنگ و هنر ايراني.

عنوان برگزيده ي هنرمند براي اين دفتر تازه اش، خود گونه اي طنز ِ زباني يا به تعبير زنده ياد شاپور، كاريكلماتور است.

اين كاميابي ي نو را به هنرمند ارجمندمان و نيز به همه ي هم ميهنان ، شادباش و فرخنده باد مي گويم.

*

اقاي حبيب شوكتي، سردبير ِ كوشنده و فرهنگ گستر ِ تارنماي ِ رسانه، دست به كاري شايسته زده و به شناساندن ارمغان ِ هنري ي نونشريافته ي اسدي پور پرداخته است:

طنزهای بیژن اسدی‌پور در کتاب دوری‌یات منتشر شد

*

دنباله ي بررسي و معرّفي ي كتاب ِ دوری‌یات را در اين نشاني بخوانيد:
http://www.resaneh.persianblog.com/

يادداشت ويراستار


يكشنبه دهم تيرماه ١٣٨٦


در اين درآمد، به پنج گزارش و گفتار و نقد ِ فرهنگي، ادبي و اجتماعي ي تازه و خواندني و سودمند كه به اين دفتر رسيده است، پيوند مي دهم يا متن ِ آنها را مي آورم.

دو ماهنامه ي الكترونيك دو زبانه ي ِ روزنه - تير و امرداد ١٣٨٦/ جولاي - آگست ٢٠٠٧ به سردبيري ي بانوي فرهيخته و پويا و كوشا شيرين طبيب زاده، در شبكه ي جهاني نشريافت و چشم و دل ِ اهل ِ فرهنگ و

با اين نشاني، به روزنه راه يابيد:
http://www.rozanehmagazine.com/

شب ِ دكتر مُعين


چهل و هفتمين شب از شب هاي مجلۀ بُخارا به مناسبت سالروز خاموشي دكتر محمّد مُعين به بررسي و معرفي زندگي و آثار وي اختصاص يافته است .
دكتر محمّد مُعين پنجاه و دوسال زندگي كرد و در بيست و پنج سال كار پژوهشي او، بيش از پنجاه هزار صفحه منتشر شد . دكتر مُعين بيست سال همقدم و همكار دهخدا بود . آشنايي و تسلط او بر چند زبان ، دريچه هاي تازه اي بر وي گشود. كتاب « تأثير مزديسنا بر ادب فارسي » پس از گذشت چندين دهه، هنوز از آثار مهم ّ وي به شمار مي رود.
در شب دكتر محمّد مُعين كه ساعت پنج بعد از ظهر چهارشنبه سيزدهم تيرماه در خانۀ هنرمندان ايران برگزار مي شود، دكتر علي اشرف صادقي، دكتر حسن انوري، دكتر مَهدُخت مُعين ، علي دهباشي و دكتر سيّد محمّد دبير سياقي سخنراني خواهند كرد.
همچنين فيلم مستندي از زندگي ِ دكتر مُعين به نمايش درخواهد آمد.


چهار

استاد دكتر پرويز رجبي در تارنماي خود:

نوشتار ِ انتقادي ي ِ كوتاهي را با عنوان ِ كنايي و ابتكاري ي ِ نی انبان و آکاردِئُن نشرداده اند كه روشنگري و پاسخي شايسته است به نوشته ي يك هم ميهن ِ ناسپاس نسبت به كوششهاي راه گشاي دانشمندان ايران شناس باختري.

آقاي بهرام ساساني در نوشته ي خود با عنوان ِ تاريخچۀ خطّ در ايران باستان كه در
http://vidaevo.persianblog.com/
نشرداده، در پوشش "نقد ِ ديدگاه آكادميك ِ غرب"، چيزي را از ناسپاسي و بدگويي نسبت به دانشوران ايران شناس سرزمينهاي باختري -- كه آغازگران و راه گشايان ِ راستين ِ پژوهشهاي ايران شناختي ي نو و دانشگاهي بودند -- فرونگذاشته و حتّا استاد رجبي را كه در محضر استاد بي همتايي چون والتر هينتس دانش ايران شناسي و تاريخ پژوهي آموخته، از اين ناسپاسي و وارونه انگاري خويش معاف نكرده است.

آقاي ساساني، همچون برخي ديگر از هم ميهنان ما، به جاي روي آوري به پژوهش دانشگاهي ي راستين و مستند و ناجانبدارانه، دچار هيجان ايران پرستي ي زياده روانه و شيوه ي ناپسنديده و ناپذيرفتني ي توجيه ِ داده هاي تاريخي، زباني و فرهنگي براي اثبات ِ پيش انگاشتهاي ذهني ي خويش است. او كه كار ِ"اكادميك" ِ پژوهشگران باختري را شوخْ چشمانه و حق ناشناسانه و با ايرادهاي نيشِ غولي، دست ِ كم مي گيرد و حتّا غرضْ ورزانه و شيطنت آميز مي خواند، خود در آغاز نوشته اش از كاري دانشگاهي و روشمند و داراي پشتوانه سرمي پيچد و طفره مي رود و آشكارا مي گويد:

" من در این جا به صورت کاملا اجمالی و خلاصه، فقط اشاره می کنم و به همین دلیل بدون منبع و سند می نویسم؛ چراکه در این مقال جایش نیست تا به شکل آکادمیک برخورد کنیم."
هرگاه در نوشته اي كه چنين عنوان ِ دهان پُركني را بر خود دارد و نويسنده اش داعيه ي نقد بر كارهاي آكادميك باختريان را جارمي زند "جاي برخورد به شكل آكادميك نيست" پس كجا براي چنين برخوردي سزاوارست؟!

*

در اين يادداشت، نمي خواهم به نقد بنيادين ِ درون مايه ي نوشتار آقاي ساساني بپردازم.همين اندازه اشاره مي كنم كه او با اين همه وارونه انگاري و شبهه افكني در مورد كارهاي باختريان و زيان بخش و گمراه كننده يا -- دست ِ كم -- بيهوده انگاشتن ِ آنها، در پايان ِ همين نوشته، با چرخشي يكصد و هشتاد درجگي، آورده است:

"آخرين نكته لازم در خصوص خط سير دين مزديسنا پس از اسلام اين است كه هرچه گذشت، شاهد زدوده شدن انحرافات و بازگشت به هسته اصلي دين زرتشتي بوديم و هستيم. به طوريكه زرتشتيان يك سده پيش به مراتب يكتاپرستي خالص تري نسبت به زرتشتيان سده هاي نخست اسلام داشتند و خردپذيري و آزادمنشي و انديشمندي بيشتري نسبت به نياكان خود داشتند. امروز نيز زرتشتيان به مراتب به آنچه زرتشت ميخواست نزديكترند تا زرتشتيان يك سده پيش. و اين به سبب پژوهشهاي بسيار شگرفي است كه در طول اين سالها توسط غربي ها و ايرانيها انجام گرفته و گوهر گاتهاي زرتشت از صدف اوستا بيرون شده و درخشش خود را نمايان كرده است."

* * *

مي افزايم كه كارنامه ي سرشار ِ ايران شناسي و اوستاپژوهي ي باختريان با همه ي ارزشهاي والاي آن، كتابي ورجاوند و بَري از هر نارسايي و نادرستي نيست و همانا نيازمند بررسي و نقدي فراگير و ژرفاكاوانه، امّا بي غرضانه و به دور از برآمدن ِ رگهاي گردن است. در اين زمينه تا كنون بسيار نوشته شده است و بيشتر نوشته خواهد شد تا سرانجام در يك عيارسنجي ي راستين و حق شناسانه، سَره از ناسَره بازشناخته شود.

هم اكنون، دانشنامه ي بزرگ و جهان شمول ايران

Encyclopaedia Iranica

در برخي از درآمدهاي خود، به درستي بدين امر مهمّ تاريخي و فرهنگي پرداخته و حقّ ِ مطلب را به خوبي ادا كرده است.

جنگ رستم و اسفندیار اثر استاد شمس خلخالی

پرتاب سنگ از سوی بهمن به رستم اثر حسین اسماعیل زاده

از آن جمله است نقد ِ آقاي بهرام روشن ضمير كه در تارنماي روزنامك نشريافته و سردبير آن، آقاي لقمان، نشاني اش را بدين دفتر فرستاده است:
http://rouznamak.blogfa.com/post-92.aspx